Chuyển bàn thờ gia tiên sang nhà mới: thỉnh bát hương, lễ vật ở nhà cũ và nhà mới
Trả lời ngắn: chuyển bàn thờ gia tiên thường làm hai phần lễ: ở nhà cũ, gia chủ thắp hương khấn xin phép tổ tiên cho chuyển bát hương sang nhà mới; ở nhà mới, an vị bàn thờ và thắp hương mời tổ tiên về. Bát hương được bọc khăn sạch, người nhà trực tiếp ôm mang đi, không để chung với đồ đạc. Nhiều nơi giữ nguyên tro trong bát, có nơi rút bớt chân hương; theo nếp nhà là được.
Vì sao chuyển bàn thờ được coi trọng
Bàn thờ gia tiên là nơi con cháu tưởng nhớ ông bà, cha mẹ. Với nhiều gia đình, bát hương mang ý nghĩa như chính nơi tổ tiên ngự. Vì vậy chuyển bàn thờ không chỉ là chuyển một món đồ, mà là "mời" tổ tiên cùng về nơi ở mới.
Sự trang trọng trong việc này giúp con cháu thấy mình đang giữ gìn điều quan trọng. Nhưng trang trọng không có nghĩa là phức tạp hay tốn kém; những bước dưới đây có thể làm gọn trong một buổi.
Hỏi ý kiến người lớn trong nhà
Mỗi dòng họ, mỗi vùng có nếp riêng về bát hương: có nơi không cho chuyển bát hương họ, chỉ lập bát hương mới; có nơi chuyển nguyên bàn thờ. Nếu trong nhà có ông bà, cha mẹ hay người trưởng họ, hỏi ý kiến trước là cách tôn trọng và tránh bất hòa.
Với nhà con thứ ra ở riêng, việc có lập bàn thờ gia tiên ở nhà mới hay không cũng tùy nếp gia đình. Nhiều nhà con thứ lập bàn thờ vọng, thờ ông bà nhưng giỗ chính vẫn về nhà con trưởng.
Chọn ngày giờ chuyển
Phần lớn gia đình chuyển bát hương vào đúng ngày nhập trạch, thỉnh ở nhà cũ buổi sáng sớm rồi mang thẳng sang nhà mới. Có nhà xem giờ, có nhà chỉ chọn buổi sáng thuận tiện. Tránh để bát hương qua đêm ở nơi trung gian như nhà người quen, kho đồ.
Nếu chuyển nhà xa, mất nhiều giờ đi đường, nên thỉnh bát hương ngay trước lúc xuất phát và an vị ngay khi tới.
Lễ ở nhà cũ
Ở nhà cũ, chuẩn bị một lễ nhỏ trên bàn thờ: hoa, quả, chén nước, nén hương. Gia chủ thắp hương, khấn xin phép tổ tiên cho chuyển về nhà mới, nói rõ địa chỉ nơi ở mới. Lời khấn nôm thành tâm là đủ; văn khấn đầy đủ có trong các sách văn khấn cổ truyền.
Nếu nhà cũ còn có thần linh được thờ như Thổ Công, nhiều gia đình cũng thắp hương tạ, báo việc rời đi.
Thỉnh và bọc bát hương
Đợi hương cháy gần hết, gia chủ rửa tay sạch, dùng khăn sạch hoặc vải đỏ bọc bát hương. Nhiều gia đình rút bớt chân hương, giữ lại vài chân và tro; có nơi giữ nguyên tro trong bát. Không có một cách duy nhất, gia đình theo nếp đã có.
Bát hương bọc xong đặt trong hộp hoặc giỏ có lót khăn, chèn chặt để không xê dịch. Ảnh thờ, bài vị bọc riêng, mặt kính quay vào trong để tránh vỡ.
Người mang bát hương
Thường là gia chủ hoặc con trưởng ôm bát hương, đi thẳng từ nhà cũ sang nhà mới. Trên đường đi, giữ bát hương ở vị trí chắc chắn: ôm trước ngực khi đi bộ, đặt trên đùi hoặc trong hộp cố định khi đi ô tô.
Đi xe máy chở bát hương không an toàn nếu đường xa, đông. Nên đi ô tô hoặc taxi, hoặc nhờ người ngồi sau ôm cẩn thận trên quãng ngắn.
Bàn thờ và đồ thờ: chuyển hay mua mới
Bàn thờ gỗ còn tốt có thể chuyển theo xe đồ đạc, bọc kỹ các góc. Đồ thờ như đèn, lọ hoa, mâm bồng, chân nến bằng đồng, gốm lau sạch, bọc giấy, xếp riêng thùng. Đồ thờ đã hỏng, mẻ, nhiều nhà thay mới nhân dịp chuyển nhà.
Với nhà mới nhỏ, có thể thay bàn thờ đứng bằng bàn thờ treo tường. Kích thước chọn theo không gian, không cần chọn quá to.
Kê bàn thờ ở nhà mới
Bàn thờ nên kê sẵn trước ngày nhập trạch, ở nơi trang nghiêm, sạch, chắc chắn, không đối diện nhà vệ sinh, không sát bếp. Mặt bàn lau sạch, trải khăn nếu có. Vị trí cụ thể theo quan niệm từng nhà và điều kiện căn nhà.
Bàn thờ treo tường phải bắt vít chắc vào tường đặc hoặc khung đỡ, kiểm tra tải trọng. Bàn thờ rơi là chuyện nguy hiểm, nhất là khi có nến và bát hương.
Lễ an vị ở nhà mới
Khi tới nhà mới, đặt bát hương vào vị trí trên bàn thờ, mở khăn bọc, sắp lại ảnh thờ, đồ thờ. Bày lễ: hoa, quả, chén nước, có thể thêm đĩa xôi, đĩa giò từ mâm nhập trạch. Thắp hương khấn mời tổ tiên về an vị ở nhà mới.
Nhiều gia đình làm lễ này ngay sau lễ thần linh giữa nhà. Cả nhà cùng thắp hương, báo cáo việc chuyển nhà, cầu mong bình an.
Nếu bát hương bị nghiêng, đổ trên đường
Trên đường đi, bát hương có thể bị xê dịch, đổ tro. Đây là chuyện có thể xảy ra, không phải điềm xấu. Khi tới nơi, gom tro lại vào bát cẩn thận, đặt lại chân hương, thắp hương khấn xin lỗi tổ tiên là đủ.
Nếu bát hương bị nứt vỡ, nhiều gia đình nhờ người lớn hoặc người có kinh nghiệm trong việc thờ cúng hướng dẫn thay bát mới theo nếp địa phương.
Bàn thờ cũ ở lại thì xử lý ra sao
Nếu không mang bàn thờ cũ theo, có thể để lại cho người thân, tặng cho chùa hoặc nơi nhận đồ thờ cũ. Bàn thờ đã hỏng nhiều thì tháo dỡ, đem đi như đồ gỗ cũ sau khi đã làm lễ chuyển.
Không nên tự ý vứt đồ thờ ra bãi rác chung. Hỏi nhà chùa, đình gần nhà về cách nhận đồ thờ cũ là cách giữ được sự tôn kính.
Ảnh thờ: in lại, lồng khung mới
Chuyển nhà cũng là dịp nhiều gia đình in lại ảnh thờ đã ố vàng, thay khung mới chắc chắn hơn. Ảnh cũ nên được scan hoặc chụp lại kỹ trước khi đem in, lưu bản số trên máy để sau này con cháu có thể in lại.
Kính khung ảnh thờ nên dùng loại dày hoặc mica, ít vỡ khi chuyển, khi lau dọn.
Khi nhà mới chưa thể lập bàn thờ ngay
Có trường hợp nhà mới đang sửa, chưa có chỗ kê bàn thờ. Gia đình có thể nhờ người thân giữ bát hương một thời gian, hoặc đặt tạm trên một kệ sạch, cao ráo ở nhà mới. Khi bàn thờ xong, làm thêm một lễ nhỏ an vị.
Điều quan trọng là bát hương được giữ ở nơi sạch sẽ, có người chăm nom, không bị bỏ quên trong thùng đồ.
An toàn khi thắp hương ở bàn thờ mới
Bàn thờ mới kê nên kiểm tra khoảng cách tới trần, rèm, dây điện. Đèn thờ điện cắm vào ổ riêng, không đi dây chằng chịt sau bàn thờ. Bát hương đặt trên đế chắc, không sát mép bàn.
Nhà có trẻ nhỏ nên chọn nến điện, hương ngắn. Không để hương cháy khi cả nhà đi vắng.
Bàn thờ ở nhà mới thường được bày thêm một tượng Phật hoặc Quan Âm nhỏ ở bàn thờ riêng, tùy niềm tin gia đình. Có thể tham khảo tại gian tượng Phật của Thế Giới Phong Thủy; nên hỏi người lớn trong nhà về cách bày cho trang nghiêm trước khi chọn.