Lễ động thổ trước khi xây nhà: mâm cúng ngoài công trình, ai đứng lễ và an toàn công trường
Trả lời ngắn: lễ động thổ là lễ cúng xin phép thần linh nơi đất sắp xây, làm trước khi đào móng. Mâm lễ thường đặt ngay trên khu đất, gồm hương hoa, trầu cau, rượu nước, gạo muối, quả và xôi gà hoặc mâm chay. Chủ nhà hoặc người được mượn tuổi đứng lễ, khấn, rồi cuốc vài nhát đất tượng trưng. Song song với lễ là các việc an toàn công trường không thể bỏ.
Động thổ là gì và khi nào làm
Động thổ nghĩa là bắt đầu động vào đất. Theo quan niệm dân gian, mỗi mảnh đất có thần linh cai quản, nên trước khi đào bới để xây dựng, chủ nhà làm lễ xin phép và cầu cho công việc thuận lợi, thợ thuyền bình an.
Lễ thường làm vào buổi sáng ngày khởi công, trước khi máy móc vào đào móng. Với công trình sửa chữa lớn có đào bới nền, nhiều gia đình cũng làm một lễ nhỏ tương tự.
Chuẩn bị mặt bằng trước ngày lễ
Trước ngày động thổ, khu đất cần được dọn cỏ, đánh dấu ranh giới, định vị góc nhà theo bản vẽ. Chỗ đặt mâm lễ nên chọn nơi bằng phẳng, khô ráo, thường ở khoảng giữa khu đất hoặc gần vị trí cửa chính dự kiến.
Nếu khu đất ẩm, có hố, có cột điện hoặc đường dây đi qua thì đặt mâm cách xa, chừa lối đi an toàn cho người lớn tuổi.
Mâm cúng động thổ gồm những gì
- Hương, hoa tươi, một đôi nến hoặc đèn có chụp gió.
- Trầu cau, rượu trắng, nước sạch.
- Một đĩa gạo, một đĩa muối, một đĩa quả.
- Xôi, gà luộc hoặc thủ lợn tùy vùng; hoặc mâm chay gồm xôi, chè, đậu phụ.
- Vàng mã tùy nếp nhà, có thể bỏ.
Mâm ngoài trời dễ bị gió làm tắt nến, bay tro. Dùng đèn có chụp kính hoặc nến trong cốc thủy tinh dày, đặt bát hương trong khay sâu lòng.
Ai đứng lễ và chuyện mượn tuổi
Người đứng lễ thường là chủ nhà. Khi tuổi chủ nhà phạm Kim Lâu, Hoang Ốc hoặc Tam Tai trong năm xây, nhiều gia đình mượn tuổi một người thân hợp tuổi đứng lễ và cuốc những nhát đất đầu tiên. Lúc này chủ nhà nên tạm tránh mặt trong phần lễ.
Mượn tuổi là một tập tục, không phải thủ tục pháp lý. Cách tính tuổi phạm và người được mượn có nhiều cách hiểu; gia đình nên hỏi người lớn hoặc người có kinh nghiệm ở địa phương rồi thống nhất.
Trình tự buổi lễ
- Bày mâm, thắp nến, thắp hương.
- Người đứng lễ khấn xin phép thần linh, báo họ tên, địa chỉ khu đất, việc sắp xây.
- Chờ hương cháy khoảng hai phần ba, vái tạ.
- Người đứng lễ cuốc vài nhát đất ở vị trí đã định, thường ở góc nhà hoặc giữa móng.
- Hạ lễ, rải chút gạo muối quanh khu đất nếu theo nếp nhà, mời thợ và người thân thụ lộc.
Cả buổi lễ thường chỉ kéo dài dưới một giờ. Không cần nghi thức phức tạp nếu gia đình không có điều kiện mời thầy cúng.
Cuốc đất tượng trưng thế nào cho an toàn
Nhát cuốc đầu tiên chỉ mang tính tượng trưng. Dùng cuốc hoặc xẻng sạch, chọn chỗ đất mềm đã được kiểm tra không có đường ống, cáp ngầm. Người lớn tuổi đứng lễ có thể chỉ xúc nhẹ vài xẻng.
Một số gia đình buộc dải vải đỏ vào cán cuốc cho đẹp ảnh. Sau lễ, cuốc xẻng được giao lại cho đội thợ, không cần cất giữ.
Mời đội thợ cùng thụ lộc
Bữa thụ lộc sau lễ động thổ là dịp chủ nhà gặp mặt đội thợ, trao đổi những điều mong muốn, giới thiệu người nhà sẽ thường xuyên ghé công trình. Không khí vui vẻ, tôn trọng ngay từ đầu giúp công việc suôn sẻ hơn mọi lời cầu khấn.
Nếu mời thợ ăn, chuẩn bị nước uống đủ, có chỗ ngồi râm mát. Rượu trong buổi sáng khởi công nên hạn chế, vì sau đó thợ còn vận hành máy móc, leo giàn giáo.
Những việc an toàn phải làm song song
Phần quan trọng nhất của ngày khởi công nằm ngoài mâm lễ. Chủ nhà nên kiểm tra đội thợ đã có rào chắn công trình, biển cảnh báo, đồ bảo hộ, phương án chống sạt lở khi đào móng sát nhà bên cạnh.
- Kiểm tra vị trí đường điện, cáp, ống nước ngầm trước khi đào.
- Thỏa thuận với hàng xóm về giờ làm, tiếng ồn, bụi, che chắn.
- Đào móng sâu sát nhà liền kề cần biện pháp chống đỡ do người có chuyên môn tính.
- Giấy phép xây dựng và các thủ tục liên quan hỏi cơ quan có thẩm quyền tại địa phương.
Động thổ khi sửa nhà, cơi nới
Với việc sửa nhà có đập phá tường, đào nền, nhiều gia đình làm một lễ nhỏ trong nhà: thắp hương bàn thờ, khấn báo việc sửa chữa, xin cho mọi việc an toàn. Mâm lễ gọn với hoa, quả, hương, nước là đủ.
Sửa chữa phần kết cấu như tháo dầm, đục cột phải có người có chuyên môn kiểm tra trước. Đây là việc liên quan đến an toàn của cả nhà và nhà bên cạnh, không thể thay bằng xem ngày.
Động thổ nhà phố trong ngõ hẹp
Ở thành phố, khu đất thường hẹp, sát vách nhà bên, trước cửa là ngõ chung. Mâm lễ nên đặt gọn trong phạm vi đất của mình, không lấn ra lối đi. Thắp hương xong không để nến cháy không người trông, nhất là khi gió lùa trong ngõ.
Báo trước với hàng xóm hai bên về ngày khởi công và giờ làm, nhờ họ thông cảm chuyện bụi, ồn. Một lời chào hỏi trước khi đào móng giúp tránh nhiều va chạm về sau, nhất là khi phải chống đỡ vách chung hoặc xin đi nhờ lối để chở vật tư.
Chọn ngày động thổ
Nhiều gia đình xem ngày tốt theo tuổi chủ nhà. Bên cạnh đó, nên tính đến những yếu tố thực tế: thời tiết, mùa mưa bão, thời gian đội thợ sẵn sàng, tiến độ vật tư, dòng tiền thanh toán.
Một ngày đẹp trên lịch mà trời mưa to, móng ngập nước thì không thuận cho công việc. Có thể làm lễ đúng ngày đã chọn, còn việc đào móng thực sự bắt đầu khi thời tiết cho phép.
Hạ lễ và xử lý đồ cúng ngoài trời
Ngoài trời nắng, đồ cúng hỏng nhanh hơn trong nhà. Nên hạ lễ sớm, đồ mặn mang về hoặc dùng ngay cho bữa thụ lộc. Tàn hương, tro, vàng mã đã hóa cần dập tắt hẳn bằng nước, không để lại đống tro nóng giữa công trường có vật liệu dễ cháy.
Bát hương tạm dùng cho lễ động thổ có thể giữ lại để dùng cho lễ cất nóc, nhập trạch sau này, hoặc tùy nếp nhà.
Lễ cất nóc và những mốc sau
Ngoài động thổ, nhiều gia đình còn có lễ cất nóc khi đổ mái hoặc lợp mái, và lễ nhập trạch khi về ở. Mỗi lễ là một mốc để chủ nhà ghé công trình, kiểm tra tiến độ, chất lượng, cảm ơn đội thợ.
Gắn nghi lễ với những lần kiểm tra thực tế là cách làm khéo: vừa giữ nếp, vừa giúp phát hiện sớm sai sót thi công.
Tiết kiệm mà vẫn đủ lễ
Lễ động thổ không cần lớn. Một mâm gọn với xôi, gà, hoa, quả, hương, nước và lời khấn thành tâm là đủ ý. Khoản tiền tiết kiệm được từ những món phô trương nên dành cho vật tư tốt, cho bảo hộ lao động của thợ.
Những lời mời chào "làm lễ trấn yểm đặc biệt" với giá cao, kèm lời dọa nếu không làm sẽ gặp chuyện, là kiểu bán hàng bằng nỗi sợ. Gia đình có quyền từ chối.
Sau khi nhà hoàn thiện, nhiều gia chủ muốn đặt một la bàn hoặc thước Lỗ Ban để kiểm tra lại kích thước cửa, bàn thờ. Có thể tham khảo tại gian la bàn, thước Lỗ Ban của Thế Giới Phong Thủy; thước dùng để tham khảo, kích thước kết cấu vẫn theo bản vẽ kỹ thuật.