Lễ vật ban Thần Tài, Thổ Địa ngày rằm, mùng một: gạo, muối, nước, quả và cách thay

Trả lời ngắn: ngày rằm, mùng một, ban Thần Tài, Thổ Địa thường được lau dọn, thay nước, gạo, muối, đặt quả tươi và hoa, thắp hương. Lễ mặn như heo quay, trứng, tôm thường để dành cho mùng mười tháng Giêng hoặc khai trương. Không có lễ vật nào "bắt buộc" để buôn may bán đắt; sự chăm chút đều đặn và làm ăn tử tế mới là gốc.

Thần Tài, Thổ Địa là ai trong tín ngưỡng dân gian

Theo tín ngưỡng dân gian, nhất là ở miền Nam và trong cộng đồng người Hoa, Thần Tài là vị thần coi về tiền của, Thổ Địa (Ông Địa) coi về đất đai, nơi ở. Hai vị thường được thờ chung trong một khám nhỏ đặt sát đất, quay ra cửa, ở nhà buôn bán và cả nhà ở.

Cách thờ mỗi nơi mỗi khác. Miền Bắc nhiều nhà không thờ Thần Tài riêng mà thờ Thổ công chung trên bàn thờ. Bài này nói về ban Thần Tài, Thổ Địa phổ biến ở miền Nam và các cửa hàng.

Lễ vật thường có ngày rằm, mùng một

• Nước: ba chén nước sạch, thay mới.
• Gạo, muối: một đĩa gạo, một đĩa muối, thay hàng tháng hoặc khi bẩn, ẩm.
• Quả tươi: một đĩa quả, nhiều nhà thích chuối, thanh long, quýt.
• Hoa: hai bình hoa nhỏ, cúc hoặc hồng.
• Trầu cau, rượu, thuốc: tuỳ nếp nhà, Ông Địa hay được dâng điếu thuốc theo lệ dân gian.
• Hương, đèn: một hoặc ba nén hương, đèn điện nhỏ.

Danh sách này là thói quen phổ biến, không phải quy định. Nhà ít điều kiện chỉ cần nước sạch, hương và một đĩa quả.

Thay gạo, muối, nước thế nào

Nước thay mỗi ngày hoặc ít nhất vào rằm, mùng một. Gạo và muối để lâu dễ ẩm, mốc, có kiến, nên thay hàng tháng. Gạo cũ có thể rắc cho chim ăn hoặc dùng nấu nếu còn sạch; muối cũ hoà nước tưới gốc cây là cách nhiều người làm, nhưng lưu ý muối nhiều làm cây chết, nên chỉ một ít hoặc bỏ vào nước rửa.

Có lời đồn "gạo muối trên ban Thần Tài để cả năm mới tụ tài". Để cả năm thì gạo đã mọt, muối đã chảy nước, khó gọi là sạch sẽ. Thay đều đặn là hợp lý hơn.

Lau dọn ban thờ

Ban Thần Tài đặt sát đất nên dễ bám bụi đường, bụi giày dép. Ngày rằm, mùng một là dịp lau dọn: dùng khăn sạch riêng, lau tượng nhẹ tay, không dùng hoá chất tẩy mạnh làm tróc sơn. Tượng sứ, tượng đồng thì lau khô sau khi lau ẩm.

Không cần "tắm tượng" bằng nước ngũ vị hương hay rượu gừng mỗi tháng; đó là nghi thức một số nơi làm vào dịp cuối năm. Lau sạch là đủ.

Cửa hàng mở cửa từ sớm thì cúng lúc nào

Cửa hàng thường cúng vào sáng sớm trước khi mở cửa, hoặc ngay khi vừa mở. Thắp hương xong, người trông hàng vẫn ở đó nên dễ trông hương. Nếu cửa hàng ở chợ, khu thương mại có quy định về lửa, nên dùng đèn điện, hương ít khói và thắp một nén.

Đừng để hương cháy sát hàng hoá dễ cháy như vải, giấy, đồ nhựa. Ban Thần Tài đặt sát đất cạnh cửa cũng là chỗ người qua lại, dễ đá đổ; chọn khám có thành, bát hương vững.

Lễ mặn để dành cho dịp nào

Lễ mặn trên ban Thần Tài (heo quay, trứng luộc, tôm, cua) phổ biến nhất vào ngày mùng mười tháng Giêng (vía Thần Tài) và lễ khai trương. Ngày rằm, mùng một thường không cần. Nếu nhà muốn cúng mặn, bày trên mâm đặt phía trước ban, cúng xong hạ ngay để ăn, không để qua đêm.

Lễ mặn có tốn kém, nên cân nhắc với tình hình kinh doanh. Một ban thờ sạch, nước trong, quả tươi mỗi tháng là đủ thể hiện lòng thành.

Tượng và đồ thờ Thần Tài nên chọn thế nào

Tượng Thần Tài, Ông Địa có nhiều cỡ, chất liệu: sứ, composite, đồng, gỗ. Chọn cỡ vừa khám thờ, nét mặt hiền hoà, sơn không bong tróc. Khám thờ nên rộng hơn tượng để còn chỗ đặt chén nước, đĩa quả. Bộ tượng và khám có thể xem ở mục Thần Tài, Quan Công trên Thế Giới Phong Thủy; chọn món vừa không gian, không cần mua bộ lớn nhất.

Những lời đồn nên tỉnh táo

Có nhiều lời truyền gắn với ban Thần Tài: "đặt ly nước có đồng xu thì tiền vào như nước", "phải thay tượng mỗi năm", "ban Thần Tài hướng sai thì làm ăn thua lỗ". Phần nhiều đi kèm việc bán thêm đồ.

Cách nhìn thực tế: ban thờ là nơi người làm ăn nhắc mình giữ chữ tín, biết ơn đất đai, nơi chốn. Buôn bán thuận hay không phụ thuộc vào sản phẩm, giá, cách phục vụ, nguồn vốn. Không có lễ vật nào thay được những thứ đó.

Gợi ý lịch chăm ban Thần Tài trong tháng

Đây là gợi ý theo thói quen phổ biến. Nhà nào có nếp riêng thì theo nếp nhà.

Thờ Thần Tài ở nhà ở, không buôn bán

Không ít gia đình không buôn bán vẫn đặt ban Thần Tài như một nét văn hoá, nhất là ở miền Nam. Chuyện này không có gì sai. Lễ vật hằng tháng vẫn như trên, có thể gọn hơn: nước, quả, hoa, hương. Vị trí thường ở phòng khách, sát đất, quay ra cửa chính, tránh đặt đối diện nhà vệ sinh hay sát bếp nóng.

Nếu trong nhà đã có bàn thờ gia tiên trên cao, nhiều người thắp hương gia tiên trước rồi tới ban Thần Tài, Ông Địa. Thứ tự này là thói quen, không phải quy tắc bắt buộc.

Một ban Thần Tài gọn cho cửa hàng nhỏ

Cửa hàng nhỏ, mặt tiền hẹp thường không có chỗ cho khám lớn. Một khám nhỏ đặt ở góc trong, không chắn lối đi, đủ chỗ cho bộ tượng, bát hương, ba chén nước, đĩa quả. Ổ điện cho đèn thờ nên ở tầm tay, dây gọn, tránh vướng chân. Ban thờ gọn sạch còn làm khách vào hàng có cảm giác chủ quán chỉn chu.

Nếu mặt bằng thuê, khi chuyển chỗ thì mang theo ban thờ và làm lễ đơn giản ở chỗ mới: lau dọn, đặt lễ vật, thắp hương thưa với Thổ Địa nơi ở mới. Không cần thuê thầy cúng tốn kém cho việc dời ban thờ nhỏ.

Khi kinh doanh khó khăn

Lúc buôn bán chậm, người ta dễ nghe theo lời khuyên đổi hướng ban thờ, mua thêm linh vật, làm lễ "giải xui" giá cao. Trước khi chi tiền cho những việc đó, hãy nhìn lại những thứ đo được: lượng khách, giá vốn, cách bày hàng, kênh bán hàng trên mạng, tiền thuê mặt bằng. Ban thờ vẫn giữ như cũ, sạch sẽ, đều đặn. Thay đổi cách làm ăn mới là thứ giúp qua khó khăn.

Ghi chép nhỏ cho người mới tiếp quản cửa hàng

Người mới nhận lại cửa hàng của bố mẹ thường lúng túng với ban thờ. Cách đơn giản là hỏi người cũ đã cúng những ngày nào, đặt lễ vật gì, rồi ghi ra một tờ giấy dán gần ban thờ. Giữ đúng những gì người trước làm trong năm đầu, sau đó điều chỉnh cho gọn theo điều kiện của mình.

Câu hỏi thường gặp