Quả cúng rằm hàng tháng chọn theo mùa: loại nào bày được lâu, loại nào nên tránh

Trả lời ngắn: quả cúng rằm hàng tháng không cần đủ năm loại. Chọn quả đúng mùa, chín vừa, vỏ nguyên, bày được hai ba ngày như chuối, cam, bưởi, thanh long, táo là hợp. Tránh quả chín nẫu, dập, quả có mùi mạnh để trong phòng kín. Một vài kiêng kỵ quả cúng là quan niệm vùng miền, không phải luật chung.

Ngũ quả và đĩa quả hàng tháng khác nhau thế nào

Mâm ngũ quả gắn với Tết và các dịp lớn, mang ý nghĩa ngũ hành, sung túc. Còn lễ rằm, mùng một hàng tháng thường chỉ cần một đĩa quả, một nải chuối là đủ. Đừng đem tiêu chuẩn của mâm Tết áp vào lễ hàng tháng rồi thấy nặng nề.

Nhiều người lớn tuổi ở miền Bắc chỉ đặt một nải chuối xanh đã già, để cả tuần cho chín dần. Cách này vừa tiết kiệm, vừa đẹp mắt, và quả không bị hỏng sớm.

Quả theo mùa ở miền Bắc

Vải, nhãn đẹp nhưng nhanh hỏng và hút kiến; nếu dùng thì hạ trong ngày. Dưa hấu nguyên quả bày được lâu, bổ ra rồi thì không nên để trên bàn thờ quá vài giờ.

Quả theo mùa ở miền Nam

Miền Nam có quả quanh năm, phổ biến là chuối, thanh long, dừa, xoài, mãng cầu, đu đủ, sapô. Nhiều gia đình thích bộ mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài vì đọc chệch thành "cầu vừa đủ xài", dùng nhiều nhất vào dịp Tết nhưng lễ rằm cũng có người dùng.

Đu đủ chín nhanh, nên chọn quả vừa ửng vàng. Xoài chín cây thơm nhưng hút ruồi; nếu bày lâu thì chọn xoài còn hơi xanh.

Quả theo mùa ở miền Trung

Miền Trung có thời tiết khắc nghiệt hơn, mùa mưa dài. Quả hay dùng là chuối, thanh long, bưởi, cam, dứa, mít non khi vào mùa. Mùa mưa ẩm, quả dễ mốc chân, nên kiểm tra cuống trước khi mua và lau khô trước khi bày.

Ở nhiều vùng miền Trung, đĩa quả cúng thường đi cùng chè hoặc bánh in, xôi. Đây là nét riêng đáng giữ.

Cách chọn quả để bày được lâu

1. Chọn quả chín tới hoặc gần chín, vỏ nguyên, không dập, không có vết thâm.
2. Cuống còn tươi, với cam bưởi thì cuống còn lá là tốt.
3. Lau khô trước khi bày; quả ướt dễ mốc.
4. Không đặt quả dưới ánh nắng trực tiếp hoặc sát đèn nóng.
5. Để quả trên đĩa có lỗ thoát hoặc lót giấy thấm với quả mọng.

Xếp đĩa quả gọn và đẹp

Đĩa quả đẹp nhờ hình khối cân đối. Quả to, nặng đặt dưới làm nền (bưởi, dưa, chuối nằm ôm đĩa). Quả vừa đặt lên trên (cam, táo, thanh long). Quả nhỏ, nhiều màu điểm vào khe (quýt, nho). Màu nên xen kẽ đỏ, vàng, xanh cho tươi.

Không chất quá cao trên bàn thờ hẹp; đĩa quả đổ không chỉ mất đẹp mà còn có thể làm đổ bát hương, bình hoa. Một đĩa vừa tầm, chắc chân là đủ. Nếu thích bày cầu kỳ, có thể dùng đĩa chân cao hoặc mâm bồng; nhiều mẫu mâm bồng gỗ, sứ có trong mục mâm bồng trên Thế Giới Phong Thủy, chọn loại đáy rộng cho vững.

Những quan niệm kiêng quả cần hiểu đúng

Có những lời truyền như: kiêng chuối chín vàng toàn bộ vì "chín rục", kiêng cam sành vì sần sùi, kiêng quả có gai như sầu riêng, mãng cầu xiêm, kiêng quả có vị chua, đắng. Phần lớn là chơi chữ hoặc liên tưởng hình thức, mỗi vùng một khác.

Có vài lời kiêng có lý do thực tế hơn: quả mùi mạnh (sầu riêng, mít chín) trong phòng kín gây khó chịu; quả chín quá dễ hỏng, hút ruồi. Những lý do như vậy nên theo. Còn chuyện kiêng vì tên gọi thì tuỳ nhà.

Hạ quả cúng và dùng sao cho khỏi phí

Quả cúng hạ xong nên chia ra ăn ngay hoặc cất tủ lạnh. Quả đã dập, có vết thâm lan thì bỏ phần hỏng, đừng tiếc để cả quả. Chuối chín nhiều có thể làm sinh tố, bánh chuối; cam bưởi có thể ép nước.

Một số gia đình mang quả cúng biếu hàng xóm, người già trong xóm như một cách "thụ lộc" chung. Đây là nét đẹp nên giữ, miễn là quả còn tươi ngon.

Khi không có quả tươi

Đi xa, nhà vắng, hoặc khu vực khó mua quả, có thể thay bằng một đĩa bánh khô, kẹo, hoặc chỉ thắp hương và thay nước. Không có quả không làm lễ trở nên thiếu thành tâm. Đừng dùng quả nhựa giả nếu điều kiện cho phép mua quả thật; quả giả dễ bám bụi và không mang ý nghĩa dâng thành quả lao động.

Quả cúng và an toàn thực phẩm

Quả cúng là thứ cả nhà sẽ ăn sau lễ, nên cần mua ở nơi tin cậy như mua quả để ăn hằng ngày. Quả bóng loáng bất thường, chín đều đến lạ, cuống tươi mà vỏ đã mềm nhũn là những dấu hiệu nên cẩn trọng. Rửa kỹ dưới vòi nước chảy trước khi ăn, kể cả những quả bóc vỏ như cam, chuối, vì tay sẽ chạm vỏ rồi chạm phần ăn.

Nhiều gia đình có thói quen đặt quả cúng rất gần bát hương. Tàn hương rơi vào quả không độc ngay, nhưng không sạch. Đặt đĩa quả cách bát hương một khoảng, hoặc phía trước thấp hơn, là đủ.

Đĩa quả cho bàn thờ nhỏ ở căn hộ

Bàn thờ treo tường ở căn hộ thường sâu chỉ ba mươi đến bốn mươi phân. Một đĩa quả to sẽ chiếm hết chỗ, che bát hương và dễ rơi. Với bàn thờ nhỏ, chọn đĩa đường kính chừng hai mươi phân, bày ba đến năm quả vừa, không chồng tầng. Nải chuối có thể thay bằng vài quả chuối tách rời để không chìa ra ngoài mép.

Bàn thờ treo cũng chịu lực có hạn. Quả bưởi to, dưa hấu nguyên quả khá nặng; bày lên một chiếc kệ treo bằng hai pát sắt mỏng không phải ý hay. Kiểm tra bàn thờ có được bắt vít chắc vào tường chưa trước khi đặt đồ nặng.

Gợi ý một đĩa quả cho mỗi tháng âm lịch

Bảng chỉ để gợi ý; mùa quả mỗi năm sớm muộn khác nhau, và quả nhập khẩu có quanh năm. Với miền Nam, có thể thay bằng xoài, mãng cầu, sapô, dừa theo mùa của địa phương.

Mua quả cúng sao cho đỡ lãng phí

Gia đình ít người thường thấy phí khi mua cả một mâm quả rồi ăn không hết. Cách tiết kiệm là mua lượng vừa với số người ăn trong ba ngày, chọn loại quả cả nhà thích ăn chứ không phải loại "nhìn cho đẹp". Bàn thờ đặt một đĩa nhỏ, phần còn lại để trong tủ lạnh, ăn dần. Lễ vẫn đủ, quả không phải bỏ đi.

Cũng có gia đình luân phiên: tháng này đĩa chuối, tháng sau đĩa cam bưởi. Mỗi tháng một chút khác, vừa đỡ nhàm, vừa giúp người trong nhà nhớ mùa nào quả nấy.

Câu hỏi thường gặp