Các lễ cúng Mụ trong năm đầu của bé: cúng ba ngày, đầy cữ, đầy tháng, thôi nôi khác nhau thế nào

Trả lời ngắn: trong năm đầu, các mốc cúng thường được nhắc là: cúng ba ngày (lễ đầu tiên sau khi bé về nhà, ở một số nơi), đầy cữ (bảy ngày với bé trai, chín ngày với bé gái theo lệ một số vùng), đầy tháng và thôi nôi. Hai lễ chính mà hầu hết gia đình làm là đầy tháng và thôi nôi; cúng ba ngày và đầy cữ tuỳ nếp từng nhà, có thể làm rất gọn hoặc không làm.

Vì sao năm đầu có nhiều lễ

Ngày trước, những tuần đầu đời là thời gian trẻ sơ sinh dễ ốm yếu nhất. Mỗi mốc bé vượt qua được gia đình coi là một niềm vui đáng tạ ơn. Vì thế, quanh chuyện sinh nở hình thành nhiều lễ nhỏ: lễ báo tin, lễ cảm tạ Bà Mụ, lễ đầy tháng, lễ đầy năm.

Ngày nay, y tế tốt hơn, nhiều gia đình giữ các lễ ấy như nếp văn hoá, làm gọn hoặc chỉ giữ lễ chính.

Bảng các mốc cúng trong năm đầu

Các con số bảy ngày, chín ngày gắn với quan niệm "nam thất nữ cửu" quen thuộc trong dân gian. Không phải nơi nào cũng làm lễ đầy cữ.

Cúng ba ngày: lễ báo tin nhỏ

Ở một số nơi, khi mẹ và bé từ nhà hộ sinh về, gia đình thắp hương báo với gia tiên và Bà Mụ rằng nhà vừa có thêm thành viên. Mâm lễ rất gọn: hương, hoa, chén nước, đĩa xôi hoặc chè, trầu cau. Lễ này thường do ông bà làm, mẹ chỉ cần nghỉ ngơi.

Nhiều gia đình không có lệ này. Nếu không làm, cũng không ảnh hưởng gì tới các lễ sau.

Đầy cữ: kết thúc những ngày đầu

Lễ đầy cữ đánh dấu bé vượt qua những ngày đầu tiên. Theo lệ một số vùng, bé trai đầy cữ vào ngày thứ bảy, bé gái ngày thứ chín. Mâm cúng tương tự lễ ba ngày, có thể thêm xôi chè cho mười hai Bà Mụ theo cách giản lược.

Trong những ngày này, mẹ vẫn đang hồi phục sau sinh; mọi lễ nên làm gọn, không mời khách, không để khói hương ảnh hưởng tới phòng mẹ con.

Đầy tháng: lễ chính đầu tiên

Đầy tháng là lễ được làm phổ biến nhất trong năm đầu, với mâm cúng mười hai Bà Mụ và Đức Ông, mâm cúng gia tiên, và có thể có bữa cơm mời họ hàng thân. Đây cũng là dịp báo tên bé với tổ tiên. Cách tính ngày và chuẩn bị mâm đã có bài riêng trong chuyên mục này.

Thôi nôi: lễ khép lại năm đầu

Thôi nôi đánh dấu bé tròn một tuổi, thường làm lớn hơn đầy tháng, có phần bốc đồ và tiệc mừng. Sau thôi nôi, nhiều gia đình không còn cúng Mụ định kỳ nữa, mà chuyển sang mừng sinh nhật theo lối hiện đại. Một số nhà vẫn giữ lệ cúng Mụ mỗi khi bé ốm lâu ngày hoặc dịp đặc biệt.

Có cần cúng Mụ hằng tháng không

Ở một vài nơi có lệ cúng Mụ nhỏ hằng tháng trong năm đầu, vào ngày tròn tháng của bé. Phần lớn gia đình không làm. Nếu ông bà muốn giữ, có thể làm rất gọn: đĩa xôi, chén chè, nén hương, lời khấn ngắn. Không cần mười hai phần đầy đủ mỗi tháng.

Ưu tiên khi mẹ còn yếu

Trong những tuần đầu, sức khoẻ của mẹ quan trọng hơn mọi lễ nghi. Mẹ sinh mổ, mẹ mất máu nhiều, mẹ có dấu hiệu trầm cảm sau sinh cần được nghỉ ngơi và đi khám đúng hẹn. Lễ cúng có thể dời, giao người khác làm, hoặc bỏ qua các lễ nhỏ. Không có lý do nào để mẹ phải đứng bếp hay đứng cúng lâu khi chưa khoẻ.

Lễ vật dùng chung cho các mốc

Phần lớn lễ vật trong năm đầu lặp lại: hương, hoa, nước, trầu cau, xôi, chè, trái cây. Nhà có thể mua một bộ bát đĩa nhỏ dùng riêng cho các lễ cúng Mụ, rửa sạch cất đi sau mỗi lần. Lần sau chỉ cần lấy ra, đỡ phải tìm mười hai cái chén giống nhau.

Giữ an toàn cho bé trong các lễ

Bé sơ sinh nhạy cảm với khói, tiếng ồn và người lạ. Các lễ nhỏ nên làm ở phòng khách thoáng, không làm trong phòng ngủ của mẹ con. Hương thắp ít, nến có chao, tắt hẳn sau lễ. Người đến thăm rửa tay trước khi bế bé, người đang ho sốt hẹn dịp khác.

Một lịch gợi ý cho cha mẹ bận rộn

Cách này giữ đủ hai lễ chính mà không làm mẹ mệt trong những tuần đầu. Nhà nào muốn làm đủ hơn vẫn có thể thêm.

Khi gia đình theo đạo khác hoặc không cúng

Không phải gia đình nào cũng có lệ cúng Mụ. Gia đình theo Công giáo có thể làm lễ rửa tội, cầu nguyện cho bé; gia đình không theo tín ngưỡng có thể chỉ làm bữa cơm mừng. Những cách ấy đều là cách đón chào em bé. Khi ông bà một bên muốn cúng Mụ mà bên kia không, có thể để ông bà làm lễ nhỏ ở nhà mình, còn bữa mừng chung thì cả nhà cùng dự.

Tôn trọng niềm tin của nhau trong ngày vui của con là bài học đầu tiên cha mẹ dạy con về gia đình.

Lễ cúng khi bé ốm trong năm đầu

Ở một số nơi, khi bé quấy khóc kéo dài hoặc ốm lâu, ông bà có lệ cúng Mụ cầu an. Đây là niềm tin dân gian và việc làm lễ không có hại nếu làm gọn. Nhưng lễ cúng không thay được việc đưa bé đi khám. Bé sốt cao, bỏ bú, li bì, khó thở, co giật cần được đưa tới cơ sở y tế ngay, không chờ cúng xong.

Gia đình có thể làm cả hai: đưa bé đi khám theo chỉ định của bác sĩ, và nếu muốn, thắp nén hương cầu an ở nhà.

Chi phí các lễ trong năm đầu

Nếu làm đủ cúng ba ngày, đầy cữ, đầy tháng, thôi nôi, chi phí có thể cộng lại khá nhiều, nhất là khi kèm tiệc. Cha mẹ trẻ nên ưu tiên ngân sách cho những thứ thiết yếu của bé: sữa, khám bệnh, tiêm chủng, đồ dùng. Các lễ nhỏ có thể làm rất gọn với chi phí thấp, dồn phần tiệc vào thôi nôi khi bé đã lớn và gia đình đã ổn định.

Những lời dặn kiêng cữ nên hiểu thế nào

Quanh năm đầu của bé có rất nhiều lời dặn dân gian: kiêng khen bé xinh, kiêng người lạ vào phòng, kiêng mang bé ra ngoài trước đầy tháng. Một số lời dặn có lý do thực tế, như hạn chế người lạ để bé ít bị lây bệnh. Một số khác chỉ là niềm tin. Cha mẹ có thể giữ những điều giúp bé an toàn, và nhẹ nhàng bỏ qua những điều gây phiền mà không có cơ sở, nhất là những điều cản trở việc đưa bé đi tiêm chủng, đi khám.

Ghi lại ngày các lễ

Cha mẹ nên ghi ngày âm lịch sinh của bé và ngày các lễ đã làm vào một cuốn sổ, cùng mốc phát triển như ngày bé biết lẫy, biết bò. Cuốn sổ ấy vừa là kỷ niệm, vừa giúp tính ngày thôi nôi cho chính xác.

Sau những lễ đầu đời, nhiều ông bà muốn tặng cháu một món đồ bạc nhỏ để giữ làm kỷ niệm. Nếu muốn tham khảo các món bằng bạc, có thể xem tại Thế Giới Phong Thủy; với trẻ sơ sinh, cha mẹ nên cất giữ, chưa cho bé đeo khi ngủ.

Câu hỏi thường gặp