Lễ thôi nôi cho bé tròn một tuổi: mâm cúng gồm gì, trình tự buổi lễ và cách tổ chức vui mà không mệt
Trả lời ngắn: thôi nôi là lễ mừng em bé tròn một tuổi, đánh dấu bé "thôi nằm nôi", bước sang giai đoạn tập đi, tập nói. Lễ thường gồm ba phần: cúng mười hai Bà Mụ và Đức Ông tạ ơn một năm chăm bé, cúng gia tiên báo tin, và phần bốc đồ (thử nghề) vui vẻ. Sau đó là bữa tiệc mừng với họ hàng, bạn bè. Ngày thôi nôi thường tính tròn một năm theo âm lịch.
Thôi nôi khác đầy tháng thế nào
Đầy tháng là lễ tạ ơn sau tháng đầu đời, thường làm gọn vì mẹ và bé còn cần yên tĩnh. Thôi nôi là lễ tròn một năm, lúc bé đã cứng cáp, mẹ đã khoẻ, nên nhiều gia đình tổ chức lớn hơn. Cấu trúc mâm cúng Mụ của hai lễ giống nhau, nhưng thôi nôi có thêm phần bốc đồ và thường có tiệc.
| Điểm | Đầy tháng | Thôi nôi |
|---|---|---|
| Thời điểm | Tròn một tháng | Tròn một năm |
| Quy mô | Thường gọn trong nhà | Thường mời đông hơn |
| Phần riêng | Báo tên bé | Bốc đồ, tiệc sinh nhật |
| Sức khoẻ mẹ | Còn đang hồi phục | Đã khoẻ hơn |
Cách tính ngày thôi nôi
Phổ biến nhất là tính tròn một năm theo âm lịch kể từ ngày sinh. Bé sinh ngày mười tháng Tám âm lịch năm nay thì thôi nôi vào mười tháng Tám âm lịch năm sau. Nếu năm có tháng nhuận, nhiều nhà vẫn tính theo ngày tháng âm như vậy; hỏi người lớn nếu băn khoăn.
Lệ trai sớm gái muộn ở lễ đầy tháng cũng được nhiều nhà áp dụng cho thôi nôi. Gia đình bận rộn có thể chọn cuối tuần gần ngày tròn năm để mời khách, vẫn thắp hương báo ông bà đúng ngày nếu muốn.
Mâm cúng mười hai Bà Mụ ngày thôi nôi
Mâm cúng Mụ thôi nôi tương tự đầy tháng: mười hai phần nhỏ (chè, xôi, trầu cau, hoa, đồ hàng mã nhỏ nếu có) và phần lớn cho Đức Ông. Nhiều gia đình làm mâm to hơn, đẹp hơn so với đầy tháng vì là dịp vui lớn. Có thể thêm bánh kem, bánh bao, trái cây sắc màu.
Phần cốt lõi vẫn là mười hai phần đều nhau và lời tạ ơn đã che chở bé qua một năm đầu.
Mâm cúng gia tiên
Ngoài mâm Mụ, gia đình làm mâm cúng gia tiên trên bàn thờ để báo tin bé tròn một tuổi. Mâm có thể là mâm cơm mặn với gà luộc, xôi, canh, các món quen của nhà, hoặc mâm chay. Lời khấn ngắn: báo tên bé, ngày sinh, cầu tổ tiên phù hộ bé khoẻ mạnh.
Lời khấn ngày thôi nôi
Lời khấn thôi nôi tương tự đầy tháng, có thêm phần tạ ơn đã che chở bé suốt một năm: bé biết lẫy, biết bò, biết đứng, mạnh khoẻ. Bố mẹ xưng tên, địa chỉ, ngày tháng, báo bé tên gì, tròn một tuổi, cầu cho bé tiếp tục ăn ngoan ngủ yên, chóng biết đi biết nói. Khấn nôm bằng lời của mình là đủ, nhiều người coi lời chân thành quan trọng hơn bản in sẵn.
Trình tự một buổi lễ thôi nôi
- Chuẩn bị mâm cúng Mụ, mâm gia tiên, bàn bốc đồ.
- Thắp hương bàn thờ gia tiên, khấn báo.
- Thắp hương mâm cúng Mụ, bố mẹ bế bé khấn tạ ơn.
- Chờ hương tàn khoảng một phần ba đến hai phần ba, hoá vàng nếu có lệ.
- Cho bé bốc đồ trên bàn đã chuẩn bị.
- Hạ lễ, chia lộc, bắt đầu tiệc mừng.
Thời gian nghi lễ nên gọn trong khoảng nửa tiếng đến một tiếng. Bé một tuổi khó ngồi yên lâu; lễ kéo dài dễ khiến bé quấy khóc.
Bốc đồ: phần vui nhất của lễ thôi nôi
Bốc đồ, còn gọi là thử nghề, là phần đặt trước mặt bé một số đồ vật tượng trưng cho các nghề nghiệp, để bé tự chọn. Dân gian tin đồ bé chọn hé lộ sở thích tương lai. Ngày nay, phần này chủ yếu để vui và chụp ảnh, không ai coi là lời tiên đoán thật.
Đồ vật phải an toàn: không nhỏ tới mức bé nuốt được, không sắc nhọn, không có pin cúc áo. Bài riêng về bốc đồ sẽ đi sâu hơn vào cách chọn đồ.
Bàn bốc đồ: chuẩn bị ra sao
Bàn bốc đồ thường là một tấm thảm sạch hoặc mâm lớn đặt dưới sàn, nơi bé ngồi được. Đồ vật xếp thành vòng tròn hoặc hàng ngang, cách đều, trong tầm với của bé. Số lượng khoảng sáu đến mười hai món là vừa, quá nhiều món làm bé bối rối.
Những món hay dùng: quyển sách, cây bút lông to, thước, ống nghe đồ chơi, quả bóng, bàn tính gỗ, cuộn chỉ to, bàn phím đồ chơi, chiếc micro đồ chơi. Tránh đồ nhỏ, đồ có cạnh sắc, đồ có pin cúc áo, kéo, đồng xu nhỏ.
Trang trí và chụp ảnh
Nhiều gia đình trang trí bóng bay, phông nền, bảng tên bé. Trang trí nên gọn, chừa lối đi, tránh dây dài, bóng bay thả trôi gần mâm có nến. Mảnh bóng bay vỡ là vật nguy hiểm với trẻ nhỏ vì dễ gây nghẹt thở; nhặt sạch ngay khi bóng vỡ.
Chụp ảnh mâm cúng trước khi thắp hương và ảnh cả nhà bên bé là kỷ niệm quý. Nên giảm đèn flash chụp sát mặt bé.
Mời khách: bao nhiêu là vừa
Thôi nôi thường mời họ hàng hai bên, bạn bè thân. Số khách nên vừa với không gian và sức của gia đình. Tiệc quá đông khiến bé hoảng, bố mẹ mệt. Một bữa tiệc nhỏ ấm cúng nhiều khi vui hơn tiệc linh đình.
Nhắc khách đang ốm hẹn dịp khác thăm bé, rửa tay trước khi bế bé. Trẻ một tuổi đã có thể bị lây nhiều bệnh hô hấp từ người lớn.
Giờ tổ chức hợp với nhịp của bé
Chọn giờ lễ sau giấc ngủ của bé, khi bé đã ăn no và tỉnh táo. Buổi sáng sau giấc ngủ dài hoặc buổi chiều sau giấc trưa thường thuận lợi. Tránh lịch tiệc kéo dài tới tối muộn với bé nhỏ.
Tiệc thôi nôi: tự làm hay đặt nhà hàng
Nhiều gia đình tổ chức tiệc tại nhà với mâm cỗ hoặc đồ ăn nhẹ, bánh kem. Gia đình đông khách có thể đặt nhà hàng, nhưng phần cúng Mụ nên làm ở nhà trước, sau đó mới đưa bé tới nơi đãi tiệc. Nếu tổ chức ở nhà hàng, hỏi trước có góc yên tĩnh cho bé ngủ hoặc bú không, có ghế ăn cho trẻ không.
Dù ở đâu, thực đơn nên có vài món mềm cho trẻ con khách và người già. Bánh kem có thể là điểm nhấn vui, nhưng phần nến trên bánh để người lớn thổi, giữ lửa xa tay bé.
Quà thôi nôi và cách nhận
Khách thường tặng quần áo, đồ chơi, sách tranh, phong bì hoặc đồ bạc. Bố mẹ nên ghi lại ai tặng gì để cảm ơn và nhớ khi đến lượt mình đi mừng. Đồ chơi nên kiểm tra độ an toàn theo tuổi trước khi đưa cho bé.
Khi bé ốm đúng ngày thôi nôi
Trẻ một tuổi hay sốt, mọc răng, cảm cúm. Nếu bé ốm, hãy dời tiệc. Có thể vẫn thắp hương báo tổ tiên đúng ngày, mâm cúng Mụ và tiệc chuyển sang dịp bé khoẻ lại. Không ai trách gia đình vì lo cho sức khoẻ của con. Đưa bé ốm vào một buổi tiệc đông người vừa làm bé mệt hơn vừa có nguy cơ lây cho trẻ khác.
Sau buổi lễ
Hạ lễ, chia chè xôi cho khách làm lộc. Dọn dẹp nến, hương cẩn thận, kiểm không còn tàn lửa trước khi rời phòng. Cho bé nghỉ ngơi trong không gian yên tĩnh sau một buổi nhiều người.
Ghi lại kỷ niệm ngày thôi nôi
Lễ thôi nôi là dịp tốt để làm một cuốn sổ nhỏ hoặc album cho bé: dấu tay, dấu chân, cân nặng và chiều cao lúc tròn một tuổi, món đồ bé bốc được, lời chúc của ông bà. Nhiều nhà đặt một hộp thư nhỏ để khách viết lời chúc gửi bé đọc khi lớn. Những thứ này không tốn kém mà rất quý về sau.
Một món quà mang ý nghĩa giữ lâu như tượng con giáp năm sinh, hồ lô hay tranh treo phòng là lựa chọn nhiều ông bà thích tặng cháu dịp thôi nôi. Nếu muốn tham khảo tranh và vật phẩm trang trí phòng, có thể xem tại Thế Giới Phong Thủy; đặt trên tường hoặc kệ cao, chắc chắn.