Cúng đầy tháng bé trai và bé gái khác nhau thế nào: ngày cúng, lễ vật và những lệ nên hiểu cho nhẹ nhàng

Trả lời ngắn: những khác biệt hay được nhắc là ngày cúng (nhiều nơi bé trai sớm, bé gái muộn một hai ngày), con gà trên mâm mặn (gà trống cho bé trai, gà mái cho bé gái ở một số vùng), và đồ hàng mã theo giới tính. Đây đều là lệ dân gian từng vùng, không phải quy định. Phần cốt lõi của lễ cúng Mụ, mười hai phần lễ và lòng biết ơn, giống nhau cho mọi em bé.

Vì sao có chuyện phân biệt trai gái trong lễ đầy tháng

Trong xã hội nông nghiệp xưa, vai trò nam nữ được phân rõ, và nhiều nghi lễ phản ánh điều đó. Lễ đầy tháng cũng có vài chi tiết khác nhau giữa bé trai và bé gái, chủ yếu mang tính biểu tượng: màu sắc, con vật dâng cúng, đồ hàng mã. Những chi tiết ấy được truyền miệng nên mỗi nơi một kiểu.

Ngày nay, nhiều gia đình giữ các lệ ấy như một phần phong tục vui, không ai coi là đặt nặng chuyện trai hơn gái. Em bé nào cũng là niềm vui lớn của cả nhà.

Khác biệt về ngày cúng

Lệ được nhắc nhiều nhất là ngày cúng. Ở nhiều gia đình miền Bắc, bé trai cúng đầy tháng sớm hơn ngày tròn tháng một hai ngày, bé gái muộn hơn một hai ngày. Có nơi chỉ lệch một ngày, có nơi làm ngược lại, có nơi cúng đúng ngày cho cả hai.

Bảng chỉ để tham khảo. Hỏi ông bà hai bên là cách chắc chắn nhất.

Khác biệt về con gà trên mâm mặn

Ở một số vùng, mâm mặn cúng đầy tháng cho bé trai dùng gà trống, bé gái dùng gà mái. Cách giải thích dân gian gắn với hình ảnh khoẻ mạnh, mạnh mẽ cho bé trai và hiền hoà, khéo léo cho bé gái. Nhiều nhà không phân biệt, chọn con gà ngon nhất mua được.

Nếu nhà cúng chay thì không có chuyện này. Mâm chay chỉ cần chè, xôi, hoa quả và hương đèn.

Khác biệt về xôi và chè

Một số gia đình chọn xôi gấc đỏ cho bé trai và xôi đậu xanh, xôi vò vàng cho bé gái, hoặc ngược lại. Phần lớn các nhà dùng cùng một loại xôi chè cho cả hai. Màu đỏ của xôi gấc vốn tượng trưng cho may mắn chung, không riêng giới nào.

Chè trôi nước, chè đậu trắng dùng được cho mọi em bé. Chọn món nhà mình nấu ngon và người lớn trong nhà thích.

Khác biệt về đồ hàng mã

Nếu nhà có lệ dâng hàng mã, bộ đồ cho bé trai thường có mũ, áo, hài màu xanh hoặc kiểu dáng con trai; bé gái có váy áo, vòng, gương lược màu hồng. Đây là đồ tượng trưng, mua sẵn ở cửa hàng đồ cúng. Nhiều gia đình đã bỏ phần này, chỉ giữ hương hoa và chè xôi.

Khác biệt về lời khấn

Lời khấn đầy tháng về cơ bản giống nhau: tạ ơn mười hai Bà Mụ và Đức Ông, báo tên bé, cầu cho bé khoẻ mạnh, ngoan ngoãn. Chỉ khác ở lời cầu chúc: có nhà cầu bé trai mạnh mẽ, học giỏi; bé gái hiền ngoan, khéo léo. Ngày nay, nhiều cha mẹ cầu chung cho con khoẻ, vui, tự tin, không phân biệt.

Đặt tên con và lệ kiêng tên

Nhân lễ đầy tháng, nhiều nhà báo tên chính thức của bé. Có gia đình giữ lệ kiêng đặt tên trùng tên ông bà, tổ tiên trong họ, vì coi là thiếu kính trọng. Lệ này áp dụng cho cả bé trai và bé gái. Trước khi chốt tên, cha mẹ có thể hỏi ông bà xem trong họ có ai trùng tên không, để tránh phải đổi gọi về sau.

Tên gọi ở nhà và tên khai sinh có thể khác nhau. Nhiều nhà đặt tên ở nhà ngộ nghĩnh, tên khai sinh mang ý nghĩa mong ước. Việc đăng ký khai sinh làm theo quy định của cơ quan hộ tịch, không phụ thuộc lễ cúng.

Màu sắc trang trí và quần áo của bé

Xanh cho bé trai, hồng cho bé gái là quy ước khá mới, phổ biến cùng với đồ dùng trẻ em hiện đại, không phải lệ cổ. Ngày đầy tháng, bé mặc gì cũng được, miễn mềm, thoáng, đủ ấm và dễ thay khi bé ọc sữa. Trang phục quá nhiều lớp, nhiều phụ kiện như nơ, mũ có dây buộc cổ, kẹp tóc nhỏ không phù hợp với bé một tháng tuổi.

Nếu muốn có ảnh đẹp, chuẩn bị bộ đồ chụp ảnh riêng, mặc trong vài phút rồi thay lại đồ thoải mái cho bé.

Ông bà nội ngoại cùng góp lễ

Ở nhiều nơi, bên ngoại thường mang lễ vật hoặc quà cho cháu trong ngày đầy tháng, như bộ quần áo, đôi vòng, phong bì. Có nhà để bên ngoại lo phần mâm cúng Mụ, bên nội lo mâm cúng gia tiên. Không có quy định chung; điều quan trọng là hai bên cùng vui, cùng có phần đóng góp.

Cha mẹ trẻ có thể chủ động bàn trước để tránh trùng lễ vật hoặc thiếu sót, đồng thời để hai bên ông bà đều thấy mình được tôn trọng.

Lệ nào nên giữ, lệ nào có thể bỏ qua

• Nên giữ: lòng biết ơn, mâm sạch sẽ, mười hai phần lễ nếu nhà có lệ, lời khấn thành tâm.
• Có thể linh hoạt: ngày cúng lệch hay đúng ngày, gà trống hay mái, màu xôi.
• Có thể bỏ: hàng mã nếu gia đình không có lệ, những lời dặn kiêng cữ gây phiền mà không rõ cơ sở.

Linh hoạt không có nghĩa là bất kính. Người lớn tuổi phần lớn sẽ đồng ý nếu được giải thích bằng lý do thực tế như sức khoẻ của mẹ, lịch làm việc của bố.

Khi sinh đôi một trai một gái

Sinh đôi một trai một gái thường làm chung một lễ. Nếu nhà theo lệ trai sớm gái muộn, có thể chọn đúng ngày tròn tháng làm điểm giữa, hoặc làm theo ý ông bà. Mâm cúng có thể chia đôi phần, mỗi bé một bộ mười hai phần, hoặc dùng chung một mâm và khấn tên cả hai bé.

Sinh đôi cùng giới thì làm chung một mâm, khấn tên cả hai. Quan trọng là cả hai bé đều được nhắc tên trong lời khấn.

Bé sinh non hoặc sức khoẻ yếu

Bé sinh non, nhẹ cân hay phải điều trị thì sức khoẻ là ưu tiên. Lễ cúng có thể làm muộn, làm gọn, không cần theo lệ trai sớm gái muộn. Nhiều gia đình thắp hương báo ông bà đúng ngày, còn mâm cúng Mụ đợi tới khi bé khoẻ, bác sĩ cho phép về nhà và hạn chế tiếp khách.

Chuyện "trai đầu lòng, gái đầu lòng"

Ở một số nơi, con đầu lòng được làm lễ đầy tháng chu đáo hơn, mời đông người hơn. Đây là tập quán, không phải quy định. Gia đình nên lưu ý để con thứ hai, thứ ba cũng được đón chào trọn vẹn, tránh để các anh chị lớn hơn cảm thấy em được đối xử khác mình.

Giữ không khí vui, nhẹ nhàng

Lễ đầy tháng là dịp vui. Những tranh luận về lệ trai gái, ngày giờ không nên làm mất không khí. Nếu có ý kiến khác, hãy bàn trước lễ vài ngày, chốt một phương án và cả nhà cùng làm theo. Đến ngày cúng, việc của mọi người là chúc mừng em bé và chăm cho mẹ.

Câu chuyện để kể lại cho con

Nhiều cha mẹ ghi lại ngày đầy tháng của con: ai đến thăm, mâm cúng gồm gì, ông bà dặn lệ gì, bé phản ứng ra sao khi nghe tiếng chuông. Vài dòng ghi chép kèm tấm ảnh mâm cúng là món quà kỷ niệm để kể lại khi con lớn. Con sẽ hiểu nhà mình giữ nếp gì, vì sao có những lệ trai gái khác nhau, và rằng ngày con chào đời được cả nhà đón chờ thế nào.

Nhiều ông bà thích tặng cháu món quà theo tuổi như mặt dây hay tượng nhỏ hình Phật bản mệnh để cha mẹ cất giữ hoặc bày trong phòng. Nếu muốn tham khảo các mẫu Phật bản mệnh theo tuổi, có thể xem tại Thế Giới Phong Thủy; với bé nhỏ, nên để người lớn giữ hoặc bày trên kệ cao.

Câu hỏi thường gặp