Lễ cúng đầy tháng cho bé: ý nghĩa, cách tính ngày cúng và những điều cha mẹ trẻ hay băn khoăn

Trả lời ngắn: lễ cúng đầy tháng là lễ tạ ơn mười hai Bà Mụ và Đức Ông, những vị theo tín ngưỡng dân gian đã nặn hình và dạy dỗ em bé trong tháng đầu, đồng thời báo với tổ tiên rằng nhà có thêm thành viên. Ngày cúng thường tính tròn một tháng theo âm lịch kể từ ngày sinh; nhiều nơi có lệ bé trai, bé gái cúng lệch nhau một hai ngày. Lễ có thể làm rất gọn, sức khoẻ của mẹ và bé là ưu tiên trước.

Đầy tháng có ý nghĩa gì với gia đình Việt

Ngày xưa, khi y tế còn hạn chế, tháng đầu đời là giai đoạn mong manh nhất của trẻ sơ sinh. Em bé vượt qua được tháng đầu là niềm vui lớn của cả nhà. Lễ đầy tháng ra đời như một dịp tạ ơn, cầu mong bé khoẻ mạnh, ăn ngoan ngủ yên, đồng thời chính thức giới thiệu em bé với họ hàng.

Ngày nay, ý nghĩa ấy vẫn còn nguyên. Với nhiều gia đình, đầy tháng còn là lần đầu ông bà, cô dì chú bác tới thăm cháu sau những tuần mẹ con được nghỉ ngơi yên tĩnh.

Mười hai Bà Mụ và Đức Ông là ai

Theo tín ngưỡng dân gian, mười hai Bà Mụ là các vị nữ thần, mỗi vị lo một việc trong quá trình hình thành và nuôi dưỡng em bé: nặn hình hài, chăm giấc ngủ, dạy bé bú, bé cười, bé lẫy, bé bò. Đức Ông, có nơi gọi là Đức Ông hoặc Đức Thánh, được coi là vị cai quản chung. Cách gọi tên từng bà và số vị thờ khác nhau theo vùng và theo sách.

Đây là tín ngưỡng dân gian giàu tính biểu tượng. Nhiều gia đình cúng Mụ như một nghi thức tạ ơn và cầu an, không đặt nặng việc giải thích từng vị.

Cách tính ngày đầy tháng

Ngày đầy tháng thường tính theo âm lịch: tròn một tháng kể từ ngày bé chào đời. Ví dụ bé sinh ngày mùng năm tháng Ba âm lịch thì tròn tháng vào khoảng mùng năm tháng Tư. Vì tháng âm lịch có tháng đủ ba mươi ngày và tháng thiếu hai mươi chín ngày, nên cách tính theo ngày âm là phổ biến hơn đếm đủ ba mươi ngày.

Nhiều gia đình trẻ dùng ứng dụng lịch vạn niên để đổi ngày sinh dương lịch sang âm lịch rồi tính. Nếu bé sinh vào tháng nhuận, nên hỏi người lớn trong nhà hoặc người hiểu lịch để tính cho khớp với nếp gia đình.

Bé trai, bé gái có cúng lệch ngày không

Ở nhiều vùng có lệ bé trai cúng sớm hơn một hai ngày, bé gái cúng muộn hơn một hai ngày so với ngày tròn tháng. Cách giải thích dân gian khá đa dạng, và có nơi làm ngược lại hoặc cúng đúng ngày cho cả hai. Không có quy định thống nhất.

Lời khuyên an toàn nhất là hỏi ông bà hai bên. Nếu hai bên khác nhau, chọn một cách và giải thích nhẹ nhàng, đừng để chuyện ngày cúng thành chuyện căng thẳng.

Khi ông bà hai bên khác ý

Chuyện ngày cúng, lễ vật, cúng chay hay mặn đôi khi khiến ông bà nội ngoại mỗi bên một ý. Cha mẹ trẻ đứng giữa thường khó xử. Một cách êm thấm nhiều nhà dùng là hỏi ý ông bà từ sớm, ghi lại những điểm cả hai bên đồng ý, còn điểm khác nhau thì chọn một và nói rõ lý do, ví dụ chọn ngày cuối tuần để cả hai bên cùng đến được.

Lễ đầy tháng là niềm vui chung. Ông bà phần lớn chỉ mong cháu khoẻ và con cái không vất vả; khi được hỏi ý và tôn trọng, chuyện nhỏ thường được bỏ qua dễ dàng.

Cúng buổi sáng hay buổi chiều

Nhiều nhà cúng Mụ vào buổi sáng, có nhà cúng buổi chiều trước khi đãi khách. Giờ cúng không có quy định chặt. Điều cần ưu tiên là giờ bé đã bú no, ít quấy, mẹ không phải thức dậy quá sớm hay đứng lâu. Nếu muốn chọn giờ hoàng đạo, có thể xem lịch, nhưng đừng để giờ cúng đè lên giấc ngủ của bé.

Ai đứng ra cúng

Thường là bố mẹ bé hoặc ông bà. Mẹ mới sinh được một tháng, sức khoẻ chưa hồi phục hẳn, có thể ngồi hoặc đứng ngắn ở lúc khấn, phần chuẩn bị giao cho người khác. Khi khấn, nhiều nhà bế bé đứng trước mâm cúng một lúc, rồi đưa bé vào phòng nghỉ, tránh để bé gần khói hương lâu.

Đầy tháng có cần làm tiệc không

Không bắt buộc. Có nhà chỉ cúng mâm Mụ và mời ông bà hai bên, có nhà làm tiệc mời họ hàng, bạn bè. Một tháng sau sinh, mẹ và bé vẫn cần yên tĩnh, ít tiếp xúc với nhiều người, nhất là trong mùa dịch bệnh hô hấp. Nhiều gia đình chọn cúng đầy tháng gọn trong nhà và để dành tiệc lớn cho lễ thôi nôi.

Nếu có khách, nhắc khách rửa tay trước khi bế bé, người đang ho sốt nên hẹn dịp khác. Đây là cách giữ sức khoẻ cho bé, không phải khách sáo.

Đặt tên và báo tên bé trong lễ

Nhiều gia đình nhân lễ đầy tháng báo tên chính thức của bé với tổ tiên trong lời khấn. Việc đăng ký khai sinh là thủ tục hành chính riêng, có thời hạn theo quy định; cha mẹ nên tìm hiểu ở cơ quan đăng ký hộ tịch nơi cư trú để làm đúng hạn, không để lễ cúng làm chậm giấy tờ.

Lễ đầy tháng ở bệnh viện hoặc khi bé chưa về nhà

Có bé sinh non, phải nằm viện lâu hơn một tháng. Khi đó gia đình có thể thắp nén hương báo tổ tiên ở nhà vào ngày tròn tháng, còn mâm cúng Mụ để dành tới khi bé về nhà khoẻ mạnh. Sức khoẻ của bé là trên hết; không có lý do nào phải đưa bé ra viện sớm vì ngày cúng.

Chuẩn bị cho mẹ trong ngày cúng

Một tháng sau sinh, nhiều mẹ vẫn còn đau vết mổ, mất ngủ vì cho bé bú đêm. Ngày cúng nên có người lo hết phần mâm lễ và tiếp khách, để mẹ chỉ việc nghỉ, cho bé bú và gặp người thân trong thời gian ngắn. Chuẩn bị sẵn nước ấm, đồ ăn mẹ quen, chỗ ngồi có tựa lưng.

Nếu mẹ có dấu hiệu bất thường như sốt, đau bụng nhiều, buồn bã kéo dài, khóc nhiều không rõ lý do, gia đình nên đưa mẹ đi khám. Lễ cúng có thể dời, sức khoẻ của mẹ thì không nên chờ.

Chuẩn bị nhà cửa trước ngày cúng

Dọn dẹp phòng khách, chỗ đặt mâm cúng thoáng, xa giường bé. Mâm cúng Mụ thường đặt trên bàn thấp hoặc bàn riêng, hướng ra cửa hoặc theo nếp nhà. Chuẩn bị chỗ cho mẹ ngồi nghỉ, nước ấm cho mẹ, khăn sạch cho người bế bé. Nếu có hương, chọn loại ít khói và thắp ở phòng thoáng.

Lời khấn đầy tháng

Lời khấn đầy tháng thường gồm: kính lạy mười hai Bà Mụ, Đức Ông và gia tiên; xưng tên bố mẹ, địa chỉ, ngày tháng; báo bé tên gì, sinh ngày nào; tạ ơn đã che chở mẹ tròn con vuông; cầu mong bé hay ăn chóng lớn. Khấn nôm thành tâm là đủ. Văn khấn đầy đủ có thể tham khảo trong các sách văn khấn cổ truyền.

Sau lễ: hạ lễ và phát lộc

Sau khi hương tàn, hạ lễ, xôi chè được chia cho người nhà và khách như lộc của bé. Hoa có thể để lại trong phòng khách vài ngày. Vàng mã nếu nhà có lệ hoá thì hoá ở nơi an toàn, xa phòng bé, xa rèm cửa. Nhiều nhà giữ lại đôi hài, quần áo nhỏ trong lễ làm kỷ niệm.

Ngày đầy tháng, nhiều ông bà thích tặng cháu một món quà nhỏ để giữ làm kỷ niệm như đồ bạc hay tượng con giáp năm sinh đặt ở phòng. Nếu muốn tham khảo các mẫu quà theo con giáp, có thể xem tại Thế Giới Phong Thủy; với trẻ sơ sinh, chọn món để trưng bày chứ không đưa cho bé cầm.

Câu hỏi thường gặp