Cá chép tiễn ông Táo: chọn cá sống hay cá giấy, thả ở đâu và vì sao không được thả cả túi nilon
Trả lời ngắn: nên chọn một hai con cá chép khỏe, nuôi trong chậu nước sạch khi cúng, xong lễ mang ra hồ, ao hoặc sông có nước sạch, cúi thấp sát mặt nước rồi thả nhẹ. Tuyệt đối không ném cả túi nilon, không đổ cá xuống cống, bể phốt hay ném từ trên cầu cao. Không có chỗ thả an toàn thì dùng cá giấy hoặc cá vàng mã.
Vì sao lễ ông Táo gắn với cá chép
Tích dân gian kể ông Công ông Táo cưỡi cá chép vượt Vũ Môn lên trời. Cá chép vì thế là "phương tiện" của các vị, đồng thời mang ý nghĩa vượt khó, hóa rồng. Ngoài Bắc thường dùng cá chép đỏ hoặc cá chép vàng, nhiều nơi miền Nam dùng cá chép giấy kèm mũ áo.
Hiểu đúng thì thả cá là một hành động tiễn đưa và làm phúc. Nếu thả sai cách khiến cá chết hoặc làm bẩn nguồn nước thì ngược hẳn với ý nghĩa ban đầu.
Chọn cá sống thế nào
- Chọn cá bơi khỏe, vảy sáng, không trầy xước, không lật bụng.
- Một hoặc ba con là đủ; nhiều nhà chỉ mua một con.
- Mua vào sáng ngày cúng, tránh mua từ hôm trước để cá phải chịu đựng qua đêm trong túi.
- Về nhà thả ngay vào chậu nước sạch đủ rộng, không dùng nước có clo đậm hoặc nước vừa đun.
Cá chép là loài khá khỏe nhưng vẫn chết nếu để trong túi kín nhiều giờ dưới nắng.
Cá giấy, cá vàng mã: khi nào nên dùng
Ở chung cư xa hồ, nhà có người già yếu khó ra bờ nước, hay khu vực không có nguồn nước sạch gần, cá giấy là lựa chọn hợp lý. Cá giấy được hóa cùng mũ áo sau khi cúng.
Một số nhà kết hợp: cúng bằng cá sống, sau đó gửi người thân có điều kiện đi thả. Cách nào cũng được, miễn không biến việc thả cá thành gánh nặng.
Thả ở đâu là đúng
- Hồ, ao, sông, kênh có nước chảy hoặc nước tương đối sạch.
- Những điểm thả cá do phường, xã, tổ dân phố bố trí trong dịp 23 tháng Chạp (nhiều đô thị có điểm thu gom cá để thả đúng nơi).
- Tránh: cống thoát nước, mương nước thải, bể bơi, đài phun nước, ao tù đã đầy rác.
Nếu ở thành phố lớn, hãy để ý thông báo của địa phương; nhiều nơi có tình nguyện viên nhận cá và thả giúp xuống đoạn sông phù hợp.
Vì sao không được thả cả túi nilon
Thả nguyên túi khiến cá không thoát ra được và chết ngạt, túi nilon trôi nổi hàng chục năm không phân hủy, mắc vào chân vịt thuyền, làm tắc dòng chảy. Mỗi mùa ông Táo, các con sông đô thị thường xuất hiện rất nhiều túi nilon như vậy.
Cách đúng: mang cá trong xô hoặc chậu, ra tới bờ thì nghiêng xô cho cá tự bơi ra. Túi, xô, giấy gói mang về hoặc bỏ vào thùng rác.
Vì sao không ném cá từ trên cầu
Ném từ độ cao vài mét, cá đập mạnh xuống mặt nước dễ dập nội tạng, choáng và chết. Ngoài ra đứng sát lan can cầu, nhoài người qua giữa dòng xe chạy cũng rất nguy hiểm cho người thả.
Hãy xuống bậc bờ, cúi thấp gần mặt nước rồi thả nhẹ. Đó vừa là cách thả an toàn cho cá, vừa đúng tinh thần nhẹ nhàng của lễ.
An toàn cho người khi ra bờ nước
Bờ sông, bờ hồ mùa đông sáng sớm thường trơn rêu. Đi giày đế bám, không đứng trên bậc ẩm sát mép nước, không để trẻ nhỏ tự cầm chậu cá ra sát bờ. Trời tối hoặc sương mù thì đợi sáng hẳn.
Ở bờ sông có dòng chảy mạnh, người lớn nên đứng thả, trẻ đứng phía sau quan sát.
Thả cá cũng là phóng sinh: làm sao cho đúng tinh thần
Phóng sinh đúng nghĩa là trả con vật về môi trường sống phù hợp với nó. Cá chép là cá nước ngọt, thả xuống nước lợ, nước mặn hay nước ô nhiễm là đẩy cá vào chỗ chết.
Không nên thả các loài lạ, cá cảnh ngoại lai (như cá dọn bể) vì có thể gây hại cho hệ sinh thái địa phương.
Nếu cá chết trước khi thả
Đôi khi cá yếu và chết trong lúc cúng. Không cần lo đó là "điềm xấu"; đây là chuyện sinh học bình thường khi cá bị vận chuyển, thay đổi nước. Gói lại và xử lý gọn, không ném xuống sông.
Lần sau mua cá vào sáng sớm, dùng chậu rộng, không phơi nắng, cá sẽ khỏe hơn.
Thả cá cùng con trẻ: một bài học nhỏ
Đưa con đi thả cá là dịp kể cho con nghe tích ông Táo, dạy con nhặt rác, không thả túi nilon, cúi thấp để thả cá nhẹ nhàng. Trẻ nhớ những việc làm cụ thể lâu hơn lời giảng.
Có thể cho trẻ tự chọn chỗ thả an toàn, rồi cả nhà cùng chụp ảnh dòng sông sạch sau khi thả.
Nhà ở chung cư: làm sao cho tiện
Có thể cúng bằng cá chép giấy, hoặc nuôi cá sống trong xô nhỏ rồi xuống điểm thả của khu dân cư. Nhiều tòa nhà, khu đô thị có hồ cảnh quan nhưng không phải hồ nào cũng cho thả; hỏi ban quản lý trước.
Tránh đổ cá vào bể nước ngầm, bể cảnh tòa nhà hay bồn hoa.
Sau khi thả: dọn dẹp những gì
Mang xô, chậu, túi về. Tro mũ áo nếu hóa ngoài trời phải để nguội và gom vào thùng rác. Không để hương, giấy tiền lại trên bờ sông.
Một bờ sông sạch sau mùa ông Táo là món quà đầu năm đẹp nhất cho cả khu phố.
Chậu cá khi cúng: đặt sao cho cá khỏe
Dùng chậu nhựa hoặc chậu sứ rộng, nước ngập lưng cá khoảng hai đốt tay, không đổ đầy tới miệng chậu để cá khỏi nhảy ra ngoài. Nước nên là nước máy đã để lắng vài giờ hoặc nước giếng sạch; không dùng nước vừa đun còn ấm, không cho thêm muối hay đá lạnh.
Đặt chậu ở chỗ râm, xa bếp đang đun. Không thả thêm cơm hay bánh vì thức ăn thừa làm đục nước rất nhanh. Cúng xong nên mang cá đi thả ngay, đừng để cá trong chậu tới chiều tối.
Nhiều nhà cùng thả một chỗ: giữ trật tự thế nào
Ở các điểm thả đông người, nên xếp hàng, thả xong lui ra để người sau vào. Không chen lấn sát mép kè, không leo qua lan can. Nếu có tình nguyện viên nhận cá giúp, có thể gửi họ để tránh tắc nghẽn.
Đây cũng là lúc nhắc nhau mang túi, xô về; một người làm gương, người xung quanh thường làm theo. Một điểm thả gọn gàng giúp năm sau địa phương tiếp tục bố trí cho mọi người.
Cá chép giấy và cá chép vàng mã khác nhau ra sao
Cá chép giấy thường là con cá cắt bằng giấy màu, nhỏ gọn, gắn kèm bộ mũ áo; cá vàng mã là loại làm bằng khung tre dán giấy, to hơn, có nơi làm cầu kỳ như thật. Cả hai được hóa sau lễ, mang ý nghĩa tượng trưng giống cá sống.
Nếu chọn cá giấy, ưu tiên loại nhỏ, ít phẩm màu, hóa gọn trong thùng kim loại. Không cần mua cá vàng mã kích thước lớn vì đốt lâu, nhiều khói và tốn kém.
Gợi ý trang trí cá chép trong nhà
Nếu thích hình ảnh cá chép vượt Vũ Môn để trưng trong nhà quanh năm, có thể chọn tượng hoặc tranh cá chép thay vì nuôi thả. Tham khảo các mẫu tại mục tìm kiếm cá chép của Thế Giới Phong Thủy và chọn cỡ vừa với kệ, tránh đặt nơi ẩm.