Cúng ông Công ông Táo ngày nào, giờ nào: chuyện trước giờ Ngọ và cách sắp xếp khi bận đi làm
Trả lời ngắn: lệ phổ biến là cúng trong ngày 23 tháng Chạp âm lịch và xong trước giờ Ngọ (khoảng 11 giờ trưa). Nhà bận có thể cúng từ chiều 21, ngày 22 hoặc sáng sớm 23; điều nên tránh theo dân gian là cúng sau ngày 23. Hơn cả giờ khắc, cần có người ở nhà trông lửa nến tới khi tàn.
Ngày 23 tháng Chạp theo lịch nào
Ngày tiễn ông Táo tính theo âm lịch, rơi vào khoảng cuối tháng Một đến giữa tháng Hai dương lịch tùy năm. Cách nhanh nhất là xem lịch treo tường hoặc ứng dụng lịch âm trên điện thoại, đối chiếu ngày dương tương ứng.
Năm có tháng nhuận, ngày 23 tháng Chạp vẫn tính theo tháng Chạp chính, không phải tháng nhuận. Lịch in sẵn thường đã ghi chú rõ ngày "ông Công ông Táo".
Nếu gia đình sống ở nước ngoài, nên tính ngày âm theo lịch Việt Nam (múi giờ GMT+7); một số lịch Trung Hoa có thể lệch một ngày ở vài năm.
Vì sao dân gian dặn trước giờ Ngọ
Theo tích kể, các vị Táo quân lên đường về trời vào buổi trưa ngày 23. Cúng trước giờ Ngọ (từ 11 giờ đến 13 giờ) là để tiễn kịp lúc các vị khởi hành. Đây là cách hiểu dân gian, mang tính biểu tượng.
Lệ này không có trong văn bản nghi lễ bắt buộc nào. Vì vậy cúng sớm hơn vẫn đúng tinh thần; lo lắng quá mức chuyện lệch vài chục phút là không cần thiết.
Những khung giờ hay được chọn
- Sáng sớm ngày 23 (khoảng 6–9 giờ): phổ biến nhất, xong lễ rồi đi làm.
- Trưa ngày 23 trước 11 giờ: nhà có người ở nhà, nấu mâm cơm đầy đủ.
- Chiều hoặc tối ngày 22: nhà bận buổi sáng hôm sau.
- Ngày 21 hoặc 22: nhà sắp đi xa, về quê ăn Tết sớm.
Có nhà xem ngày giờ hoàng đạo để cúng; cũng có thể, nhưng không bắt buộc. Lễ tiễn ông Táo mang tính lễ gia đình, chọn giờ cả nhà có mặt là đẹp nhất.
Người bận đi làm: lễ gọn buổi sáng
Cách gọn nhất là chuẩn bị từ tối 22: lau bàn thờ, bày sẵn mũ áo, hoa, quả, xôi chè làm từ tối. Sáng 23 dậy sớm hơn nửa tiếng, thắp hương khấn, đợi hương cháy rồi hóa mũ áo.
Nếu có cá chép sống, nhờ người thân rảnh trong ngày mang thả, hoặc chọn cá giấy để khỏi vội vàng.
Mâm cơm có thể dời sang bữa tối, cả nhà cùng ăn sau giờ làm; lễ buổi sáng chỉ cần lễ chay nhẹ.
Người trực ca, làm việc xa nhà
Bác sĩ, công nhân ca kíp, người làm tàu xe thường không có mặt đúng ngày 23. Có thể cúng sớm vào ngày nghỉ gần nhất trước đó, hoặc nhờ người trong nhà cúng thay, khấn rõ tên người vắng mặt.
Người ở một mình trong phòng trọ xa quê có thể chỉ thắp một nén hương, đặt đĩa quả, khấn ngắn. Nhiều người thấy làm vậy là đủ để giữ nếp.
Có nên cúng sau ngày 23 không
Dân gian cho rằng sau ngày 23 các vị đã về trời, cúng tiễn lúc đó là muộn. Lỡ quên thì có thể thắp hương tạ lỗi và thôi, đến đêm giao thừa làm lễ đón ông Táo trở về như thường lệ.
Không cần làm lễ "bù" lớn hay mua thêm đồ để chuộc lỗi; ý thành quan trọng hơn hình thức.
Thời gian cho từng việc trong buổi lễ
| Việc | Thời gian ước tính |
|---|---|
| Bày lễ vật, đặt mũ áo, chậu cá | 15–20 phút |
| Thắp hương, khấn | 5–10 phút |
| Chờ hương cháy | 20–30 phút |
| Hóa mũ áo, vàng mã | 10–15 phút |
| Mang cá đi thả | tùy quãng đường |
Cộng lại khoảng một giờ, chưa tính nấu nướng. Biết trước để xếp lịch, khỏi phải vội rời đi khi hương còn cháy.
Cúng cùng ngày với lễ khác
Có năm ngày 23 tháng Chạp trùng ngày giỗ trong nhà hoặc ngày lễ khác. Có thể cúng giỗ trước, sau đó bày lễ ông Táo riêng; hoặc cúng ông Táo sớm một ngày để buổi giỗ không bị dồn việc.
Không nên gộp chung một mâm rồi khấn lẫn lộn; tách lễ rõ ràng giúp người khấn bình tĩnh, lời khấn mạch lạc.
Thời tiết xấu, mất điện, nhà có người ốm
Trời mưa to, nhà có người đang ốm nặng hay đang lo việc gấp, hãy giản lược lễ: một nén hương, đĩa quả, lời khấn ngắn. Chăm người ốm, giữ an toàn trong nhà luôn được đặt trước nghi lễ.
Mất điện thì đừng đốt nhiều nến để thay đèn quanh khu bếp; dùng đèn pin sạc hoặc đèn dự phòng cho an toàn.
Trẻ con trong ngày cúng ông Táo
Ngày 23 thường rơi vào cuối học kỳ, trẻ vẫn đi học. Có thể cho trẻ cùng bày lễ từ tối hôm trước, kể tích ông Táo, sáng hôm sau để trẻ chào trước khi đi học. Cách này giúp trẻ nhớ phong tục mà không trễ học.
Cho trẻ đứng xa khu vực hóa mũ áo, không để trẻ tự cầm nến.
Ghi chú lịch để năm sau đỡ quên
Đặt nhắc trên điện thoại trước ngày 23 tháng Chạp một tuần để mua mũ áo, một ngày để chuẩn bị đồ ăn. Nhiều ứng dụng lịch âm cho đặt lời nhắc lặp lại hằng năm theo ngày âm.
Ghi lại danh sách lễ vật, số người trong nhà, cách bày năm nay vào sổ tay gia đình; năm sau chỉ cần mở ra làm theo.
Đón ông Táo trở về
Theo tích, ông Táo về trời rồi trở lại vào đêm giao thừa, nên lễ giao thừa trong nhà thường có lời khấn đón Táo quân về tiếp tục trông coi bếp núc. Từ 23 đến giao thừa, nhiều nhà vẫn nấu nướng bình thường; lệ kiêng nấu nướng không phổ biến ở mọi vùng.
Một bát hương hay ban Táo sạch sẽ, gian bếp gọn gàng là cách "đón" thiết thực nhất.
Cúng sớm ngày 21, 22: khấn thế nào cho rõ
Khi cúng sớm, lời khấn chỉ cần nói rõ hôm nay là ngày bao nhiêu, gia đình xin làm lễ tiễn ông Công ông Táo sớm vì lý do bận việc, kính mong các vị chứng giám. Không cần giải thích dài, cũng không cần xin lỗi nhiều lần.
Phần còn lại của bài khấn giữ như thường lệ: họ tên, địa chỉ, lời cảm tạ một năm bếp núc bình yên và lời cầu cho năm mới. Khấn bằng lời nôm của mình, nói chậm, rõ ràng là được.
Đi về quê ăn Tết sớm thì cúng ở đâu
Gia đình ở thành phố về quê từ trước ngày 23 có thể cúng ông Táo tại nhà mình trước khi đi, hoặc về quê góp lễ chung với nhà ông bà. Cách thứ hai phổ biến ở nhiều gia đình nhiều thế hệ, đỡ phải chuẩn bị hai nơi.
Nếu nhà ở thành phố bỏ trống suốt Tết, nên rút bớt phích cắm, khóa van gas, cất đồ cúng dễ hỏng trước khi đi. Lễ tiễn ông Táo có thể làm từ ngày 21, 22, sau đó dọn bếp gọn gàng rồi mới khóa cửa.
Cúng ông Táo theo giờ dương hay giờ âm
Giờ trong ngày (giờ Tý, Sửu, Ngọ…) quy đổi theo đồng hồ thông thường, mỗi giờ âm bằng hai tiếng đồng hồ. Giờ Ngọ là từ 11 giờ đến 13 giờ trưa. Người cao tuổi đôi khi gọi theo giờ âm, người trẻ dễ nhầm; nhớ mốc 11 giờ trưa là đủ dùng.
Một số lịch in sẵn có ghi giờ hoàng đạo trong ngày. Nếu muốn chọn giờ đẹp, chọn khung giờ hoàng đạo buổi sáng rơi vào lúc cả nhà có mặt, đừng chọn giờ quá sớm khiến người già phải dậy lúc trời còn tối và lạnh.
Gợi ý: một lịch vạn niên trong nhà
Muốn khỏi nhầm ngày âm, nhiều gia đình giữ một cuốn sách lịch vạn niên hoặc cuốn tra cứu phong tục để xem nhanh các dịp cúng trong năm. Có thể tham khảo các đầu sách tại gian sách phong thủy của Thế Giới Phong Thủy, chọn cuốn in rõ, dễ tra cho người lớn tuổi trong nhà.