Mũ áo ông Công ông Táo: hai mũ ông một mũ bà, màu sắc theo năm và cách hóa cho an toàn
Trả lời ngắn: một bộ mũ áo ông Công ông Táo gồm hai mũ có cánh chuồn cho hai ông, một mũ không cánh cho bà, kèm áo và hia. Nhiều nơi chọn màu mũ áo theo ngũ hành của năm, nhưng bộ bán sẵn ngoài chợ thường đã theo năm đó. Sau khi cúng, mũ áo được hóa trong thùng kim loại ở chỗ thoáng, có người trông tới khi tàn hẳn.
Vì sao có ba chiếc mũ
Theo tích kể, Táo quân là hai ông một bà. Hai ông đội mũ có cánh chuồn như mũ quan, bà đội mũ không cánh. Vì vậy một bộ đầy đủ luôn là ba chiếc mũ, đi kèm ba bộ áo và hia (đôi giày mũi cong).
Có nơi chỉ cúng một mũ ông lớn đại diện; cách này cũng được chấp nhận, đặc biệt ở nhà neo người. Không cần mua mỗi thành viên một bộ, cũng không cần mua thêm "mũ dự phòng".
Áo và hia đi kèm
Áo thường là áo giấy gấp sẵn, có in hoa văn; hia là đôi giày giấy. Ở miền Nam nhiều nơi gộp mũ áo, cá chép giấy và ngựa giấy thành một bộ. Miền Bắc hay để mũ áo riêng, cá chép sống riêng.
Đồ giấy chỉ mang ý nghĩa tượng trưng; chọn bộ vừa phải, giấy nhẹ, ít nhũ kim loại để hóa nhanh và ít khói.
Chuyện màu mũ áo theo năm
Dân gian có lệ chọn màu mũ áo theo hành của năm sắp tới (tính theo nạp âm của năm). Cách phối phổ biến được truyền như sau, các nơi có thể ghi khác:
| Hành của năm | Màu mũ áo hay dùng |
|---|---|
| Kim | vàng |
| Mộc | trắng |
| Thủy | xanh |
| Hỏa | đen |
| Thổ | đỏ |
Logic của bảng này được giải thích theo nhiều kiểu khác nhau giữa các sách, nên không cần quá băn khoăn. Mua bộ đúng năm ở hàng mã là được; nhầm màu cũng không làm hỏng ý nghĩa của lễ.
Mua mũ áo ở đâu và chọn thế nào
- Chọn bộ có đủ ba mũ, áo, hia; giấy không mủn, không ẩm mốc.
- Tránh bộ dát quá nhiều kim tuyến, nhũ bạc: khó cháy, nhiều khói đen.
- Kích thước vừa phải, đặt vừa mâm; bộ quá to vừa tốn chỗ vừa đốt lâu.
- Kiểm tra bao gói còn kín, không bị dính nước mưa trên đường mang về.
Mũ áo nên mua trước một hai ngày, cất chỗ khô, tránh để gần bếp đun nấu.
Đặt mũ áo ở đâu trên mâm
Mũ áo đặt phía trước, chính giữa mâm lễ hoặc ban thờ, hai mũ ông hai bên, mũ bà ở giữa hoặc theo cách bày của gia đình. Chậu cá đặt bên cạnh, hương hoa hai bên, mâm cơm phía sau.
Nếu cúng ở bàn thờ gia tiên, đặt mũ áo ở phía trước bát hương, không che khuất di ảnh, không chắn lối thắp hương.
Khi nào hóa mũ áo
Sau khi khấn xong và hương cháy khoảng hai phần ba, gia chủ vái tạ rồi hóa mũ áo cùng vàng mã. Nhà thả cá sống thì thường hóa mũ áo trước, rồi mới mang cá đi thả.
Không cần hóa vào giờ cố định; quan trọng là có người trông lửa và hóa xong trước khi cả nhà rời đi.
Hóa mũ áo an toàn: chuẩn bị gì
- Thùng hóa vàng bằng kim loại có nắp lưới, hoặc một chậu sắt cũ đặt trên nền gạch.
- Chỗ thoáng gió, xa xe máy, bình gas, dây điện, rèm vải, mái tôn thấp.
- Một xô nước hoặc bình chữa cháy nhỏ đặt sẵn bên cạnh.
- Một người lớn trông từ lúc châm lửa tới khi tro nguội.
Không đốt trên sàn gỗ, ban công hẹp có rèm, hay trong phòng kín không cửa sổ.
Hóa ít khói hơn
Gấp nhỏ mũ áo, bỏ dần từng phần vào thùng thay vì dồn cả bó, lửa sẽ cháy đều và ít khói. Giấy ẩm hoặc nhiều nhũ là nguyên nhân chính gây khói đen, nên chọn giấy khô và đơn giản ngay từ khi mua.
Nhà có người già hen suyễn, trẻ nhỏ nên tránh đứng gần lúc hóa, đóng cửa sổ phía chiều gió.
Ở chung cư: hóa ở đâu
Phần lớn chung cư cấm đốt vàng mã ở ban công và hành lang. Nhiều tòa nhà bố trí khu hóa vàng tập trung dưới sân hoặc cho phép gửi ban quản lý xử lý. Hãy hỏi trước, tránh đốt lén ở ban công: một tàn lửa bay vào căn hộ dưới có thể gây cháy lớn.
Nếu tòa nhà không có khu hóa, có thể chọn mũ áo nhỏ gọn, mang về quê hoặc tới chùa gần nhà nhờ hóa giúp.
Tro mũ áo xử lý thế nào
Đợi tro nguội hẳn, ít nhất vài giờ, rồi gom vào túi bỏ thùng rác. Không đổ tro còn âm ỉ vào thùng rác nhựa, không đổ xuống cống hay xuống sông.
Một số nơi có lệ rắc tro vào gốc cây; nếu làm vậy thì chỉ rắc tro đã nguội, rắc mỏng, không lẫn kim loại từ nhũ giấy.
Có thể không đốt mũ áo không
Có những gia đình theo đạo Phật hoặc muốn giảm vàng mã chỉ thắp hương, khấn và dâng lễ chay, không mua mũ áo. Nhiều chùa khuyến khích giảm đốt vàng mã vì lãng phí và gây ô nhiễm.
Lễ là tấm lòng; giữ lại mũ áo hay không là lựa chọn của từng nhà, không nên chê trách nhau.
Mũ áo cho cửa hàng, văn phòng
Cửa hàng có ban Thần Tài vẫn có thể cúng ông Táo riêng ở gian bếp nhỏ của cửa hàng, hoặc gia chủ chỉ cúng ở nhà. Văn phòng không có bếp nấu thì phần lớn không cúng ông Táo, chỉ chuẩn bị lễ tất niên.
Đừng mua mũ áo cho mọi nơi chỉ vì sợ "thiếu", việc đó vừa tốn vừa nhiều khói.
Giữ an toàn cho trẻ trong ngày cúng
Trẻ con thường thích nghịch mũ áo nhiều màu, dễ mang lại gần nến. Đặt mũ áo trên mặt bàn cao, dặn trẻ chỉ xem, không cầm. Khi hóa, cho trẻ đứng xa ít nhất vài bước.
Có thể kể cho trẻ nghe tích ba vị Táo quân trong lúc chuẩn bị; trẻ hiểu ý nghĩa sẽ ít nghịch phá hơn.
Mũ áo giấy làm thủ công ở làng nghề
Mũ áo ông Táo truyền thống được làm ở các làng nghề vàng mã, nổi tiếng nhất ở miền Bắc là những làng có nghề dán giấy từ nhiều đời. Thợ dùng khung tre mảnh, dán giấy màu, cắt hoa văn rồng mây, mũ ông có hai cánh chuồn bằng giấy cứng. Mỗi mùa cuối năm, làng làm hàng chục nghìn bộ.
Biết điều này để thấy mua một bộ mũ áo vừa phải cũng là nuôi một nghề thủ công. Có điều nên chọn bộ làm cẩn thận, giấy dày vừa, không mua loại in sơn bóng bằng máy, vừa kém đẹp vừa khó cháy. Mũ áo đẹp không cần to, chỉ cần ngay ngắn, đủ ba chiếc và màu sắc tươi.
Mũ áo cũ năm trước có dùng lại được không
Theo lệ, mũ áo dùng một lần rồi hóa sau lễ, không giữ lại sang năm. Nếu năm trước vì lý do nào đó chưa hóa, nhiều nhà mang hóa luôn trong lễ năm nay rồi mua bộ mới.
Còn chiếc bàn thờ Táo, bát hương (nếu có) thì giữ nguyên quanh năm, chỉ lau dọn trước ngày 23. Đừng nhầm giữa mũ áo dùng một lần với đồ thờ dùng lâu dài.
Một số nhà muốn lưu niệm thì chụp ảnh mâm lễ mỗi năm, vừa nhớ được cách bày, vừa không phải giữ đồ giấy dễ mốc trong nhà.
Gợi ý vật phẩm thay cho đồ mã đốt đi
Thay vì mua nhiều đồ mã, một số nhà dành phần ngân sách đó cho một món đồ dùng lâu dài trên ban thờ hoặc gian bếp. Có thể tham khảo các mẫu đồ đồng nhỏ gọn tại mục đồ đồng của Thế Giới Phong Thủy, chọn món vừa với không gian, lau chùi được và không cần đốt bỏ sau lễ.