Mâm cúng ông Táo chay hay mặn: Bắc, Trung, Nam mỗi miền bày một kiểu và cách chọn cho nhà mình

Trả lời ngắn: mâm cúng ông Táo không có công thức cố định. Miền Bắc thường có gà luộc, xôi, canh măng hoặc canh bóng, giò, nem; miền Trung hay có bánh tét, thịt luộc, dưa món; miền Nam phổ biến thịt kho trứng, canh khổ qua, chả giò. Mâm chay gồm xôi, chè, đậu, nấm, rau củ. Chọn theo nếp nhà và số người ăn sau lễ.

Mâm cúng ông Táo khác mâm cỗ Tết ở đâu

Lễ ông Táo diễn ra trước Tết bảy ngày, khi gia đình còn đi làm, chưa sắm sửa đủ. Vì vậy mâm thường gọn hơn cỗ tất niên hay cỗ giao thừa. Phần nhiều nhà coi đây là bữa cơm gia đình tươm tất hơn ngày thường, cúng xong cả nhà cùng ăn.

Không cần bày đủ "bốn bát sáu đĩa". Một mâm năm, sáu món là đẹp; nhà ít người thì ba món cũng ổn.

Mâm mặn miền Bắc

• Gà luộc nguyên con, đặt ngửa hoặc úp tùy nếp, có thể ngậm bông hồng hoặc không.
• Xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh.
• Canh măng nấu chân giò hoặc canh bóng thả.
• Giò lụa, nem rán.
• Một đĩa xào rau củ, đĩa dưa hành.

Miền Bắc chuộng gà luộc vàng óng, da căng, xôi dẻo. Gà nên luộc trước giờ cúng khoảng hai tiếng để còn ấm mà không bốc hơi quá nhiều lên hương.

Mâm mặn miền Trung

• Bánh tét hoặc bánh chưng nhỏ (một số nơi đã gói sớm).
• Thịt heo luộc thái mỏng, chấm mắm.
• Dưa món, củ kiệu.
• Canh rau hoặc canh cá.
• Có nơi thêm gà luộc hoặc gà xé phay.

Mâm miền Trung thường thanh, nhiều đồ muối chua để giữ được lâu. Dưa món, củ kiệu làm sẵn từ trước, vừa làm món cúng vừa để ăn dần trong Tết.

Mâm mặn miền Nam

• Thịt kho trứng (thịt kho nước dừa).
• Canh khổ qua nhồi thịt.
• Chả giò.
• Gỏi hoặc dưa giá.
• Xôi hoặc bánh tét.

Miền Nam hay cúng ông Táo cùng cá chép giấy, ngựa giấy. Mâm cơm thường là những món của bữa Tết thu nhỏ, thịt kho nấu một nồi lớn ăn dần mấy ngày sau.

Mâm chay: gợi ý thực đơn

• Xôi đỗ hoặc xôi gấc.
• Chè đậu xanh, chè trôi nước.
• Đậu phụ rán sốt cà chua.
• Nem chay cuốn rau củ, nấm.
• Canh rau củ hoặc canh nấm.
• Một đĩa xào thập cẩm.

Mâm chay hợp với nhà theo đạo Phật, nhà muốn tránh sát sinh, hoặc nhà muốn chuẩn bị từ tối hôm trước. Món chay ít bị ôi khi để lâu hơn mâm mặn.

Chọn chay hay mặn theo tiêu chí nào

Không có lựa chọn nào đúng tuyệt đối. Các vị Táo quân trong tích dân gian vốn là thần trông bếp, mâm cơm thật trong bếp nhà mình là đủ ý.

Món nào giữ được lâu khi phải bày sớm

Xôi, chè, giò lụa, dưa món, bánh tét chịu được vài giờ ở nhiệt độ phòng mùa đông. Gà luộc, nem rán, canh nên làm gần giờ cúng. Các món có nước cốt dừa, gỏi trộn dễ hỏng, nên bày sau cùng.

Tránh bày đồ sống như gỏi cá, tiết canh. Mâm cúng để vài tiếng là đã có nguy cơ ôi thiu với những món này.

Lượng thức ăn bao nhiêu là vừa

Tính theo số người sẽ ăn sau lễ, mỗi món đủ một bữa. Một con gà khoảng một ký rưỡi đủ cho bốn đến sáu người; một đĩa xôi vừa cho cả nhà. Nấu dư nhiều không làm lễ trọng hơn, chỉ khiến tủ lạnh chật ngày giáp Tết.

Món còn thừa cất tủ lạnh ngay sau khi hạ lễ, ăn trong một hai ngày.

Hoa quả đi kèm mâm cơm

Một đĩa quả nhỏ (năm loại hoặc ba loại) và một bình hoa tươi là đủ. Miền Bắc hay dùng hoa cúc, hoa đồng tiền; miền Nam hay dùng hoa vạn thọ, cúc vàng. Quả chọn loại chín vừa, không dập.

Không nhất thiết là mâm ngũ quả cầu kỳ như ngày Tết; ngày 23 chưa phải lúc bày ngũ quả trang trọng.

Trầu cau, rượu, nước

Trầu cau là lễ vật truyền thống trong nhiều lễ cúng của người Việt, đặc biệt ở miền Bắc và miền Trung. Thành phố khó mua trầu thì có thể bỏ qua, không ảnh hưởng ý nghĩa.

Rượu trắng rót ba chén nhỏ, nước sạch một chén. Cúng xong rượu có thể dùng trong bữa hoặc đổ bỏ, không cho trẻ uống.

Bày mâm cho cân đối

Đặt mâm cơm ở giữa, món chính (gà hoặc thịt kho) ở trung tâm, xôi một bên, canh một bên. Bát đũa đặt đủ ba bộ (ứng với ba vị) hoặc theo nếp nhà. Hoa quả, mũ áo, cá chép đặt phía trước.

Giữ khoảng cách giữa mâm cơm với hương nến ít nhất một gang tay để hơi nóng không làm tắt hương, tàn hương không rơi vào đồ ăn.

Làm sao cho gọn với nhà bận

Món mặn có thể chuẩn bị từ tối: luộc gà để nguội, cất tủ lạnh, sáng hôm sau hấp lại. Xôi nấu nồi cơm điện chế độ hẹn giờ. Chè nấu từ tối, sáng múc ra bát.

Nhiều nhà mua xôi gà làm sẵn ở hàng quen; không có gì sai, quan trọng là sạch sẽ và tươi.

Mâm cơm cho người ăn kiêng

Nhà có người tiểu đường, cao huyết áp có thể nấu món ít đường, ít muối hơn. Mâm cúng không đòi hỏi món phải mặn, ngọt đậm đà; món nhạt mà tươi ngon vẫn là mâm đẹp.

Đây cũng là dịp để cả nhà thay đổi khẩu vị cho nhẹ nhàng hơn trước chuỗi ngày ăn nhiều trong Tết.

Hạ lễ và bữa trưa sau lễ

Khi hương tàn, gia chủ vái tạ, hạ mâm, hâm nóng lại món canh, gà rồi cả nhà ăn. Đồ ăn để lâu trên bàn thờ quá vài tiếng không nên ăn, nhất là đồ có nước dùng hoặc đồ sống.

Bữa trưa ngày ông Táo là dịp cả nhà bàn chuyện chuẩn bị Tết: ai dọn bàn thờ, ai mua lá dong, ai đón ông bà.

Gà luộc cúng: chọn và luộc cho đẹp

Chọn gà trống tơ hoặc gà mái chưa đẻ, khoảng một ký rưỡi đến hai ký, da vàng, chân nhỏ. Làm sạch, để nguyên con, buộc cánh ra sau và gập chân vào bụng cho dáng gọn. Luộc từ nước lạnh với vài lát gừng, hành nướng; nước sôi thì hạ lửa liu riu để da không nứt.

Gà chín vớt ra ngâm nhanh nước đá hoặc nước lạnh đun sôi để nguội, da sẽ căng bóng. Có thể phết chút nghệ hoặc mỡ gà cho vàng đều. Gà cúng xong mới chặt, phần nước luộc dùng nấu canh hoặc nấu xôi. Đó là cách làm quen thuộc của nhiều nhà miền Bắc, không phải công thức bắt buộc.

Mâm cúng cho nhà có thành viên nhiều miền

Gia đình chồng Bắc vợ Nam, hay ông bà ở Trung con cháu vào Nam, có thể kết hợp: gà luộc và xôi theo nếp miền Bắc, thêm nồi thịt kho trứng theo nếp miền Nam. Không có quy định nào cấm kết hợp, miễn mâm gọn gàng, các món đều tươi.

Nhiều nhà còn luân phiên mỗi năm theo nếp một bên, vừa giữ được kỷ niệm của hai gia đình vừa để con cháu biết món ăn của cả hai quê.

Gợi ý cho mâm cúng trang trọng hơn

Một bộ đĩa men đẹp dùng riêng cho các dịp cúng giúp mâm lễ trông trang trọng mà không cần nhiều món. Có thể tham khảo các mẫu đĩa tại mục tìm kiếm đĩa của Thế Giới Phong Thủy, chọn cỡ vừa mâm, men dễ lau rửa.

Câu hỏi thường gặp