Sau lễ tiễn ông Táo: hạ lễ, thụ lộc, xử lý đồ cúng và chuẩn bị đón Táo quân về đêm giao thừa
Trả lời ngắn: hạ lễ khi hương đã tàn, vái tạ rồi đưa đồ ăn xuống dùng ngay trong bữa, phần thừa cất tủ lạnh. Tro hương, tro mũ áo để nguội rồi mới bỏ. Hoa quả có thể để thêm vài ngày. Đêm giao thừa, nhiều nhà làm lễ đón Táo quân trở về trong lễ cúng giao thừa; giữ gian bếp sạch từ sau 23 đến Tết là cách chuẩn bị thiết thực.
Khi nào hạ lễ
Hạ lễ sau khi hương cháy hết hoặc gần hết, gia chủ vái tạ ba vái. Nhà hóa mũ áo thì hóa xong mới hạ mâm. Không cần đợi tới chiều; đồ ăn để lâu sẽ mất ngon và kém an toàn.
Nếu còn thắp nến, tắt nến trước khi rời khỏi bàn cúng. Không để hương nến cháy khi không có người.
Thụ lộc là gì
Thụ lộc là ăn đồ cúng sau lễ, với ý nghĩa nhận phúc lộc từ thần linh, tổ tiên. Người Việt coi trọng việc cả nhà cùng ăn bữa sau lễ, không bỏ phí đồ cúng.
Thụ lộc đúng nghĩa là ăn khi đồ còn tươi, ngon. Ăn đồ đã ôi chỉ vì "đồ cúng không được bỏ" thì trái với ý nghĩa ban đầu.
Đồ ăn nào nên dùng ngay
- Gà luộc, thịt luộc: dùng trong bữa hoặc cất tủ lạnh ngay.
- Canh: đun sôi lại trước khi ăn.
- Xôi: dùng trong ngày; xôi để qua đêm nên hấp lại kỹ.
- Nem rán, chả giò: rán lại cho giòn nếu đã nguội.
- Gỏi, món trộn: ăn ngay, không để qua bữa.
Không để đồ ăn chín ở nhiệt độ phòng quá hai giờ. Mùa đông tuy mát hơn nhưng bếp kín, nhiều hơi nóng, vẫn cần cẩn thận.
Hoa và quả trên ban thờ
Hoa tươi giữ thêm vài ngày, thay nước mỗi ngày cho đỡ úng. Quả có thể để tới khi bày mâm ngũ quả Tết hoặc hạ xuống dùng dần khi đã chín. Quả bắt đầu dập, chảy nước nên hạ ngay để tránh ruồi kiến.
Nhiều nhà giữ đĩa quả ông Táo tới khi thay mâm ngũ quả đêm 30, đó là lựa chọn tùy nếp.
Tro hương và tro mũ áo
Gom tro khi đã nguội hẳn. Không đổ tro còn âm ỉ vào thùng rác nhựa. Không đổ xuống cống, xuống sông. Một số nhà rắc tro nguội mỏng vào gốc cây trong vườn.
Chân hương trong bát hương (nếu có) giữ nguyên, việc bao sái bát hương thường làm riêng vào cuối tháng Chạp theo lệ từng nhà.
Rượu, nước cúng
Rượu cúng có thể dùng trong bữa (người lớn), hoặc đổ bỏ. Không cho trẻ uống rượu cúng. Nước cúng đổ vào gốc cây hoặc bồn rửa.
Người lái xe sau bữa trưa nên tránh uống rượu cúng, dù chỉ một chén nhỏ.
Cá chép nếu chưa kịp thả
Nếu cá vẫn còn trong chậu sau lễ, mang đi thả sớm nhất có thể khi cá còn khỏe. Đừng giữ cá qua đêm trong chậu nhỏ. Thả ở hồ, ao, sông sạch, cúi thấp sát mặt nước, không thả cả túi nilon.
Không có chỗ thả an toàn thì nhờ người thân, hàng xóm có điều kiện thả giúp.
Sau ngày 23: có kiêng nấu nướng không
Một số nơi truyền rằng từ 23 tới giao thừa bếp "vắng ông Táo", nhưng không có lệ kiêng nấu nướng phổ biến ở mọi vùng. Đây là những ngày bận nấu bánh chưng, cỗ Tết nhất trong năm.
Thay vì kiêng, hãy giữ gian bếp an toàn: không để nồi bánh chưng sôi qua đêm khi không ai trông, kiểm tra van gas trước khi đi ngủ.
Bếp những ngày giáp Tết: an toàn trước
- Nồi luộc bánh chưng đặt chắc chắn, có người thay phiên trông.
- Chảo rán nem không để quá đầy dầu, không bỏ đi khi dầu đang nóng.
- Trẻ nhỏ không chơi gần khu vực nấu.
- Tắt bếp, khóa van gas trước khi ra khỏi nhà.
Cuối năm là thời điểm nhiều vụ cháy nhà bắt đầu từ bếp; vài thói quen nhỏ giúp tránh được phần lớn rủi ro.
Lễ đón Táo quân đêm giao thừa
Theo tích, Táo quân về trời báo cáo rồi trở lại trần gian vào thời khắc giao thừa. Nhiều nhà lồng lời khấn đón Táo quân vào lễ cúng giao thừa trong nhà, không cần mâm riêng.
Một số nơi thắp thêm nén hương ở gian bếp lúc giao thừa. Đây là lệ tùy nhà; không làm cũng không sao.
Dọn bàn thờ chuẩn bị Tết
Sau lễ ông Táo, nhiều nhà mới dọn bàn thờ gia tiên, lau đồ đồng, thay hoa, chuẩn bị mâm ngũ quả. Làm từ 24 đến 28 tháng Chạp là thong thả.
Đồ thờ bằng đồng lau bằng khăn mềm, tránh chà nhám làm xước. Bát hương lau bên ngoài theo nếp nhà.
Ghi chép kinh nghiệm cho năm sau
Sau mỗi mùa ông Táo, ghi vài dòng: mua bao nhiêu đồ, món nào cả nhà ăn hết, món nào thừa, mất bao lâu để chuẩn bị. Năm sau nhìn lại sẽ nhẹ đầu hơn nhiều.
Ghi chú này cũng là cách truyền nếp nhà cho con cháu một cách cụ thể.
Bảo quản đồ cúng trong tủ lạnh cho đúng
Đồ chín cho vào hộp có nắp hoặc bọc màng thực phẩm, để ngăn mát, tách riêng với đồ sống. Gà luộc nên chặt ra, để nguội bớt rồi mới cất, tránh để cả con còn nóng trong tủ làm tăng nhiệt độ các ngăn khác.
Xôi cất ngăn mát sẽ cứng; khi ăn hấp lại hoặc cho vào lò vi sóng có phủ khăn ẩm. Canh đun sôi kỹ trước khi ăn. Những món đã để quá hai ngày, có mùi lạ, chảy nhớt thì bỏ, đừng tiếc. Thụ lộc là nhận điều tốt lành, không phải ép mình ăn đồ đã hỏng.
Chia lộc cho người thân, hàng xóm
Nhiều nhà chia bớt xôi, bánh, hoa quả cho hàng xóm, người giúp việc, bác bảo vệ tòa nhà. Đó là nét đẹp của "thụ lộc" theo nghĩa rộng: niềm vui được chia ra thay vì để hỏng trong tủ.
Khi chia, chọn phần còn tươi, gói gọn trong hộp sạch. Đồ đã để lâu, đã hâm đi hâm lại thì giữ lại tự dùng hoặc bỏ, không mang cho người khác.
Gian bếp những ngày từ 24 đến 30 tháng Chạp
Đây là tuần bếp bận nhất năm: nấu bánh chưng, bánh tét, rán nem, làm giò, kho cá, muối dưa hành. Nên lập lịch nấu theo ngày, món nào làm trước, món nào làm sau, tránh dồn tất cả vào chiều 30.
Ban Táo hoặc góc bếp vừa được dọn sau lễ 23 nên giữ gọn: lau mặt bếp mỗi tối, đổ rác hằng ngày, không để đồ dễ cháy như giấy gói, túi nilon sát bếp đang đun. Một gian bếp ngăn nắp giúp người nấu đỡ mệt và giảm nguy cơ cháy.
Giải thích cho trẻ về hành trình của ông Táo
Trẻ thường thích câu chuyện ông Táo cưỡi cá chép lên trời rồi trở về đêm giao thừa. Có thể kể cho trẻ trong bữa trưa sau lễ, hỏi trẻ trong năm qua gian bếp nhà mình có những bữa nào vui nhất.
Cách kể nhẹ nhàng giúp trẻ hiểu lễ này là lời cảm ơn những bữa cơm gia đình, không phải để sợ "ông Táo mách tội". Trẻ hiểu đúng thì lớn lên sẽ giữ nếp một cách tự nhiên.
Gợi ý đón năm mới cho gian bếp
Một số gia đình chọn treo chuông gió nhỏ ở cửa sổ bếp hoặc lối vào để đón năm mới, vừa có tiếng vui tai vừa báo gió lùa. Tham khảo các mẫu tại gian chuông gió của Thế Giới Phong Thủy, chọn loại nhẹ, treo chắc, xa bếp lửa và không phiền hàng xóm.