Lịch chuẩn bị mâm cúng Tết từ 23 tháng Chạp: mua gì trước, nấu gì trước, cất thế nào
Trả lời ngắn: chia việc theo ngày giúp mâm cúng Tết nhẹ nhàng: 23 tháng Chạp cúng ông Công ông Táo và lên danh sách; 24–25 mua đồ khô, đặt giò, gà, bánh; 26–27 ngâm măng, muối dưa, dọn tủ lạnh; 28 kho thịt, nhận bánh; 29–30 luộc gà, nấu canh, bày mâm. Món để lâu được làm trước, món cần nóng làm sau cùng.
Vì sao nên lập lịch
Chiều ba mươi là lúc nhiều việc dồn lại nhất: chợ đông, giá cao, người mệt, bếp chật. Phần lớn món trong mâm cúng Tết vốn là món để được lâu: giò, bánh chưng, thịt kho, măng khô, dưa hành. Người xưa làm sẵn từ trước chính vì vậy. Lập lịch chỉ là làm lại điều đó một cách có hệ thống.
Ngày 23 tháng Chạp: cúng Táo quân và lên danh sách
Ngày 23 cúng ông Công ông Táo xong là thời điểm hợp lý để ngồi lại cả nhà: năm nay cúng tất niên ngày nào, mấy mâm, ai về, ai nấu món gì. Ghi ra một danh sách món, danh sách đồ cần mua, danh sách đồ thờ cần thay (hoa, nến, bát hương, chén nước). Một tờ giấy dán tủ lạnh có tác dụng hơn mọi lời dặn miệng.
Ngày 24–25: mua đồ khô, đặt hàng
- Đồ khô: măng khô, miến, mộc nhĩ, nấm hương, nếp, đỗ xanh, lạt, lá dong (nếu tự gói bánh).
- Gia vị: nước mắm, đường, hạt tiêu, hành khô.
- Đặt trước: giò lụa, gà (nhận sáng 29 hoặc 30), bánh chưng nếu không tự gói.
- Hương, nến, hoa: mua hương nến sớm; hoa để tới 28, 29.
Mua đồ khô sớm giúp tránh giá cận Tết và tránh hàng kém chất lượng khi khan hiếm. Chọn nơi bán quen, hàng có nhãn, hạn dùng rõ.
Ngày 26–27: sơ chế và dọn tủ lạnh
Măng khô cần ngâm và luộc nhiều lần cho hết vị chua, mất hai ba ngày; bắt đầu từ 26 là vừa. Muối dưa hành, củ kiệu từ 26, 27 để tới Tết vừa chua. Dọn sạch tủ lạnh, bỏ đồ cũ, lau khô, để chừa chỗ cho đồ Tết. Tủ lạnh quá tải là nguyên nhân hay khiến đồ ăn Tết hỏng.
Nếu nhà tự gói bánh chưng, 26–27 là lúc rửa lá, đãi đỗ, ướp thịt, gói và luộc. Nồi bánh luộc qua đêm cần người trông, kiểm tra nước, củi, gas.
Ngày 28: kho thịt, nhận bánh, bày mâm ngũ quả
Ngày 28 kho nồi thịt kho trứng (miền Nam) hoặc làm thịt đông (miền Bắc) vì hai món này ăn suốt mấy ngày. Nhận bánh chưng, bánh tét, treo nơi thoáng mát. Bày mâm ngũ quả lên bàn thờ, cắm hoa Tết. Lau dọn bàn thờ, thay nước, kiểm tra đèn.
Ngày 29–30: món nóng và bày mâm
Sáng 29 hoặc 30 luộc gà, nấu canh măng hoặc canh khổ qua, đồ xôi, rán nem, xào món. Canh măng ngon hơn khi ninh từ sáng; xôi và nem làm sát giờ cúng cho nóng, giòn. Chiều bày mâm, cúng tất niên. Giữ lại một phần gà, xôi, bánh cho giao thừa và sáng mùng một.
Bảng tóm tắt theo ngày
| Ngày âm | Việc chính |
|---|---|
| 23 | Cúng Táo quân, họp nhà, lên danh sách |
| 24–25 | Mua đồ khô, đặt giò, gà, bánh |
| 26–27 | Ngâm luộc măng, muối dưa, dọn tủ lạnh, gói bánh |
| 28 | Kho thịt, nhận bánh, bày mâm ngũ quả, lau bàn thờ |
| 29–30 | Luộc gà, nấu canh, xôi, nem; cúng tất niên; chuẩn bị giao thừa |
Tháng Chạp thiếu (29 ngày) thì dồn việc ngày 30 sang 29.
Bảo quản đồ làm trước
- Chia nhỏ món vào hộp, làm nguội nhanh trước khi cho tủ lạnh.
- Ghi tên món và ngày nấu lên nắp.
- Món nước (canh, thịt kho) để ngăn mát, đun sôi lại trước khi ăn.
- Giò lụa, chả để ngăn mát, bọc kín.
- Gà luộc nếu không cúng ngay thì để ngăn mát, đừng để ngoài qua đêm.
Giò, chả, bánh mua ngoài nên chọn nơi rõ nguồn gốc. Giò có mùi chua, nhớt, chuyển màu bất thường thì bỏ.
Chia việc trong nhà
Danh sách việc dán tủ lạnh nên ghi luôn tên người phụ trách. Người lớn tuổi lo phần khó cần kinh nghiệm như luộc gà cho đẹp, gói bánh; người trẻ lo đi chợ, dọn dẹp, rửa bát; trẻ con bày bát đũa, lau bàn. Mỗi người một phần, Tết mới là của cả nhà.
Sắm sửa đồ thờ trước Tết
Cuối năm là dịp nhiều nhà thay đồ thờ đã cũ: bát hương sứt, đèn hỏng, chén nước mẻ. Thay sớm từ 24–25 để kịp lau dọn và bày trước 28. Có thể xem các món đồ thờ trên Thế Giới Phong Thủy; mua món thật sự cần thay, không cần thay cả bộ chỉ vì nghe nói "đồ thờ phải mới mỗi năm".
Những điều nên tránh
- Dồn hết việc vào chiều ba mươi.
- Mua quá nhiều đồ tươi rồi không đủ chỗ cất.
- Để măng khô ngâm chưa đủ, nấu canh còn chua gắt.
- Để nồi bánh chưng luộc qua đêm không người trông.
- Để gà, xôi, canh ngoài bàn từ sáng tới tối.
Mẹo ngâm măng khô cho mềm, hết chua
Măng khô (măng lưỡi lợn, măng nứa) cần ngâm nước vo gạo hoặc nước lạnh một đến hai ngày, thay nước vài lần. Sau đó luộc sôi, đổ nước, luộc lại hai ba lần tới khi nước luộc trong và măng không còn mùi hắc. Xé hoặc thái miếng vừa ăn rồi xào qua với mỡ, hành trước khi ninh với chân giò. Măng chưa luộc kỹ có vị chua gắt, khó ăn.
Măng khô nên mua loại màu vàng tự nhiên, không quá trắng bất thường. Măng trắng bệch có thể đã qua xử lý tẩy màu; chọn nơi bán uy tín và rửa, luộc kỹ.
Nồi bánh chưng luộc qua đêm: an toàn trước
Luộc bánh chưng mất tám đến mười hai tiếng. Nồi bánh đặt trên bếp củi, bếp than tổ ong hoặc bếp gas lớn cần người trông thay phiên. Than tổ ong trong nhà kín sinh khí CO không màu không mùi, có thể gây ngộ độc chết người khi ngủ; chỉ dùng ở nơi thoáng, ngoài trời. Bếp gas lớn cần kiểm tra dây dẫn, van, không để nồi cạn nước làm cháy bếp.
Nếu nhà không có người thức trông, mua bánh chưng hoặc dùng nồi áp suất, nồi điện để luộc bánh trong thời gian ngắn hơn là lựa chọn an toàn.
Danh sách đi chợ mẫu cho gia đình sáu người
Một gợi ý để tham khảo, điều chỉnh theo khẩu vị và miền: một con gà khoảng hai ký, một ký giò lụa, sáu chiếc bánh chưng nhỏ hoặc hai đòn bánh tét, nửa ký măng khô, một ký chân giò, một ký thịt ba chỉ, hai ký gạo nếp, nửa ký đỗ xanh, một túi miến, một túi mộc nhĩ, một ký hành củ để muối dưa, rau thơm và rau xào cho từng ngày. Hoa quả và hoa tươi mua riêng.
Danh sách này cho khoảng ba ngày Tết. Gia đình ít người giảm một nửa; đông người làm hai mâm cùng thực đơn.
Khi kế hoạch bị trễ
Tết nào cũng có việc trễ: hàng đặt giao muộn, người về muộn, bánh luộc chưa kịp. Đừng để một món trễ kéo cả mâm. Mâm tất niên thiếu một món vẫn là mâm tất niên. Bỏ bớt món phụ, giữ gà, xôi, bánh, canh là đủ. Tết của gia đình đáng nhớ vì cả nhà vui vẻ, không vì mâm đủ mười hai món.
Giữ tờ danh sách năm nay lại, sang năm chỉ cần sửa vài dòng là có kế hoạch mới.