Lễ hoá vàng tiễn ông bà cuối Tết: cúng ngày nào, mâm gồm gì và hoá vàng an toàn
Trả lời ngắn: lễ hoá vàng (lễ tạ) thường làm vào mùng ba hoặc mùng bốn Tết, có nơi mùng bảy hoặc sau khi chọn ngày tốt, để tiễn gia tiên. Mâm lễ giống mâm cơm Tết: xôi, gà, bánh chưng, canh, món xào, hoa quả. Sau khi khấn, người ta hoá (đốt) vàng mã ở nơi trống, có nước bên cạnh. Nhiều gia đình đã giảm hoặc bỏ vàng mã mà vẫn giữ đủ lễ.
Hoá vàng là gì
Hoá vàng là đốt vàng mã, tiền giấy sau lễ cúng, với quan niệm gửi tới người đã khuất. Lễ hoá vàng cuối Tết còn gọi là lễ tạ, lễ tiễn ông bà: con cháu dọn mâm cơm, thưa với gia tiên rằng Tết đã xong, kính tiễn ông bà trở về.
Tên gọi "hoá vàng" gắn với việc đốt vàng mã, nhưng phần cốt lõi của lễ là mâm cơm và lời tiễn. Nhiều gia đình bỏ vàng mã vẫn gọi là lễ hoá vàng theo thói quen.
Cúng ngày nào
Phổ biến nhất là chiều mùng ba hoặc mùng bốn Tết, khi con cháu chuẩn bị trở lại công việc. Một số nơi để tới mùng bảy, ngày hạ cây nêu theo tục cũ. Có gia đình xem ngày tốt trong khoảng mùng ba tới mùng mười. Không có ngày bắt buộc chung cho cả nước.
Gia đình đi làm sớm có thể làm lễ hoá vàng từ mùng ba để kịp quay lại thành phố. Đó là lý do thực tế, không phải "phạm lệ".
Mâm lễ hoá vàng gồm gì
Mâm lễ thường giống mâm cơm Tết: xôi, gà luộc, bánh chưng hoặc bánh tét, giò, canh, món xào, dưa hành, cùng hoa quả, trầu cau, rượu, hương. Có nhà làm mâm chay. Có thể dùng lại mâm ngũ quả đã bày, thêm hoa tươi mới.
Vàng mã nếu dùng thì gồm tiền vàng, có nhà thêm quần áo giấy. Số lượng tuỳ nếp nhà; nhiều người hiện nay chỉ dùng một ít mang tính tượng trưng.
Văn khấn hoá vàng
Lời khấn lễ hoá vàng đại ý: hôm nay là ngày mùng mấy tháng Giêng, con cháu sắm lễ, kính tiễn gia tiên sau những ngày Tết, xin gia tiên phù hộ con cháu năm mới bình an. Bản văn khấn đầy đủ có trong các sách văn khấn cổ truyền; khấn nôm ngắn gọn cũng được.
Hoá vàng ở đâu cho an toàn
- Nơi trống, xa mái tôn, rèm, cây khô, bình gas, xe máy.
- Dùng thùng kim loại hoặc lò hoá vàng có nắp lưới chắn tàn bay.
- Đặt thùng trên nền gạch, xi măng, không đặt trên sàn gỗ, cỏ khô.
- Có xô nước hoặc bình chữa cháy bên cạnh.
- Đốt từng ít một, không đổ cả bao vào một lần.
- Người lớn trông tới khi tro nguội; dội nước rồi mới bỏ tro.
Tuyệt đối không hoá vàng trong nhà, trong căn hộ, trên ban công. Ở chung cư, dùng lò hoá vàng chung nếu toà nhà có, hoặc bỏ vàng mã.
Vì sao nhiều nơi khuyên giảm vàng mã
Vàng mã không có trong giáo lý nhà Phật; nhiều nhà sư khuyên phật tử không đốt. Việc đốt nhiều gây lãng phí, khói bụi, nguy cơ cháy. Ở các đô thị, nhiều toà nhà, khu phố đã có quy định hạn chế. Quy định cụ thể khác nhau theo nơi và thời điểm, nên hỏi ban quản lý hoặc chính quyền địa phương nơi mình ở.
Giảm vàng mã không phải là bỏ lễ. Mâm cơm, nén hương, lời tiễn là đủ ý. Số tiền tiết kiệm có thể dùng làm việc thiện, biếu người già, đó cũng là một cách hồi hướng nhiều người chọn.
Sau lễ hoá vàng
Sau lễ, nhiều nhà hạ mâm ngũ quả, cất bớt hoa Tết, dọn bàn thờ về trạng thái ngày thường. Cây nêu (nếu có) hạ vào mùng bảy. Đây cũng là lúc lau dọn nhà cửa sau mấy ngày kiêng quét.
Bàn thờ sau Tết có thể cần thay hoa mới, lau lư hương, đèn thờ. Nếu cần sắm lại lư hương, đèn, bình hoa, có thể xem ở mục lư hương trên Thế Giới Phong Thủy; chọn kích cỡ vừa bàn thờ.
Hoá vàng khi gia đình ở xa quê
Nhiều gia đình sống ở thành phố về quê ăn Tết rồi đi trước mùng ba. Lễ hoá vàng có thể làm ở quê trước khi đi, hoặc làm ở nhà thành phố khi trở lại. Không cần làm hai lần. Bàn với người lớn ở quê để thống nhất.
Nếu lửa bén ra ngoài
Lửa vàng mã cháy nhanh và tàn bay xa hơn người ta nghĩ, nhất là khi trời gió. Nếu tàn bén vào rèm, cỏ khô, đống giấy: dập ngay bằng nước hoặc bình chữa cháy, không dùng quạt, không dùng tay không. Nếu lửa lan ngoài khả năng kiểm soát, gọi ngay số cứu hoả 114, đưa người ra khỏi khu vực, ngắt điện nếu an toàn.
Những vụ cháy dịp Tết thường bắt đầu từ một khoảnh khắc lơ là: người đốt quay vào nhà lấy thêm vàng mã, để lửa không ai trông. Một người trông lửa từ đầu tới cuối là quy tắc đơn giản nhất.
Khói vàng mã và sức khoẻ
Vàng mã làm từ giấy, có lớp nhũ kim loại và mực in. Khi đốt, khói có bụi mịn và các chất từ mực, nhũ. Đứng sát đám khói trong thời gian dài không tốt cho đường hô hấp, đặc biệt với trẻ nhỏ, người già, người có bệnh phổi. Đứng tránh hướng gió, giữ trẻ ở xa, không cúi mặt sát lửa để thổi.
Đó cũng là một lý do thực tế để đốt ít, đốt nhanh, hoặc bỏ vàng mã.
Xử lý tro sau khi hoá vàng
Tro vàng mã cần nguội hoàn toàn mới được gom. Dội nước, khuấy đều, chờ thêm vài phút, sờ thử bên ngoài thùng thấy mát mới đổ. Tro nguội cho vào túi, bỏ thùng rác vô cơ hoặc theo hướng dẫn thu gom của địa phương. Không đổ tro còn âm ỉ vào thùng rác nhựa, không đổ xuống cống.
Có nhà rắc tro vào gốc cây. Tro giấy có kim loại từ lớp nhũ, nên không khuyến khích rắc vào vườn rau.
Hoá vàng ở chùa, đền
Một số gia đình mang vàng mã lên chùa, đền nhờ hoá. Mỗi nơi có quy định riêng; nhiều chùa đã không nhận vàng mã và khuyên phật tử dừng đốt. Hỏi trước khi mang tới, và tuân theo hướng dẫn của nơi thờ tự. Đặt vàng mã đúng chỗ quy định, không tự đốt ở sân đền chùa khi chưa được phép.
Gợi ý một lễ hoá vàng gọn cho gia đình trẻ
- Chiều mùng ba: nấu một nồi canh mới, dùng lại bánh chưng, giò, gà còn lại.
- Bày mâm, thắp hương, người lớn khấn tiễn gia tiên.
- Hoá một ít tiền vàng tượng trưng ở thùng kim loại ngoài sân, hoặc bỏ qua bước này.
- Hạ lễ, cả nhà ăn bữa cuối Tết, dọn bàn thờ, thay hoa.
Một buổi chiều nhẹ nhàng như vậy đủ để khép lại Tết trọn vẹn, ai cũng có sức cho ngày đi làm đầu năm.
Lễ hoá vàng và việc thiện đầu năm
Không ít gia đình chọn cách đổi một phần tiền mua vàng mã thành quà cho người già neo đơn trong xóm, đóng góp vào quỹ khuyến học của họ, hoặc mua gạo gửi bếp ăn từ thiện. Cách này được nhiều nhà sư khuyến khích như một cách "hồi hướng" thiết thực. Việc thiện làm đầu năm vừa giữ được ý tưởng nhớ tổ tiên, vừa có ích cho người đang sống.