Mâm cúng Tết cho gia đình nhỏ ăn Tết xa quê: giữ đủ lễ trong căn hộ, ở nước ngoài
Trả lời ngắn: gia đình nhỏ hay ăn Tết xa quê vẫn có thể cúng đủ lễ với một bàn thờ tạm sạch sẽ: ảnh hoặc bài vị gia tiên, bát hương hoặc đèn, hoa, đĩa quả, chén nước, và một mâm cơm vài món. Ở nước ngoài thiếu nguyên liệu, có thể thay bằng món Việt nấu được hoặc món địa phương nấu tươm tất. Tinh thần nhớ nguồn quan trọng hơn món ăn.
Ăn Tết xa quê ngày càng phổ biến
Ngày càng nhiều gia đình trẻ ở lại thành phố ăn Tết vì công việc, vì con nhỏ, vì vé xe khó. Người Việt làm việc, học tập ở nước ngoài thì Tết có khi trùng ngày đi làm. Nhiều người áy náy vì không có bàn thờ, không đủ mâm. Thật ra một mâm gọn, đúng lòng là đủ để giữ nếp.
Bàn thờ tạm cho người thuê nhà, ở ký túc xá
Không có bàn thờ cố định, có thể dựng bàn thờ tạm trên một kệ sạch, cao ngang hoặc trên tầm mắt: trải khăn đỏ hoặc vàng, đặt ảnh ông bà hoặc một tấm bài vị viết tay, một bát hương nhỏ hoặc đèn thờ điện, bình hoa, đĩa quả, chén nước. Sau Tết có thể cất gọn, giữ lại ảnh và bát hương ở chỗ trang trọng.
Với nơi ở cấm lửa như ký túc xá, nhiều toà nhà nước ngoài, dùng đèn LED thay hương nến. Thắp hương là phong tục, nhưng không đáng để vi phạm nội quy hay gây báo cháy cả toà nhà.
Mâm cúng Tết tối thiểu
- Hoa tươi: đào, mai, hoặc bất kỳ hoa tươi nào sẵn có.
- Đĩa quả: ba đến năm loại, quả địa phương cũng được.
- Một chiếc bánh chưng hoặc bánh tét nhỏ, nếu mua được.
- Mâm cơm vài món: một món mặn, một món canh, một món rau, bát cơm.
- Chén nước, chén trà, chén rượu nhỏ.
- Hương hoặc đèn thờ.
Với gia đình hai người, mâm cơm này cũng chính là bữa trưa mùng một. Không cần làm cầu kỳ hơn khả năng.
Thay thế khi thiếu nguyên liệu ở nước ngoài
| Món truyền thống | Có thể thay bằng |
|---|---|
| Bánh chưng, bánh tét | Bánh mua ở chợ châu Á; hoặc xôi đỗ xanh thịt nấu nồi cơm điện |
| Lá dong, lá chuối | Lá chuối đông lạnh ở chợ châu Á; hoặc giấy bạc, khuôn |
| Giò lụa | Giò mua ở cửa hàng Việt; hoặc thịt luộc thái mỏng |
| Măng khô | Măng đóng hộp, măng ngâm |
| Gà ta | Gà thường của địa phương, luộc nguyên con hoặc nửa con |
| Mai, đào | Hoa địa phương màu vàng, hồng; cành cây có lộc |
Gia tiên không đòi hỏi đúng món quê nhà. Một bữa cơm con cháu tự tay nấu ở nơi xa, mời ông bà, đã mang trọn tinh thần nhớ nguồn.
Thời điểm cúng khi khác múi giờ
Người ở nước ngoài thường băn khoăn cúng giao thừa theo giờ Việt Nam hay giờ địa phương. Không có quy định thống nhất. Nhiều người cúng theo giờ địa phương vì đó là thời khắc chuyển năm nơi mình đang sống; nhiều người canh giờ Việt Nam để cùng thời khắc với gia đình ở quê qua cuộc gọi video. Chọn cách nào cũng được, miễn lòng thành.
Giữ kết nối với gia đình ở quê
Một cuộc gọi video lúc gia đình ở quê cúng tất niên, giao thừa giúp người ở xa cảm thấy mình vẫn trong mâm cúng. Người ở quê có thể thêm tên người vắng mặt trong lời khấn. Người ở xa thắp nén hương hoặc bật đèn thờ cùng giờ. Những việc nhỏ ấy làm Tết bớt chạnh lòng.
An toàn khi cúng trong căn hộ nhỏ
Căn hộ nhỏ, kín, có báo cháy: dùng đèn thờ điện hoặc hương ít khói, thắp ít, mở cửa thông gió, không đốt vàng mã. Nến đặt trong cốc thuỷ tinh, xa rèm. Trẻ nhỏ không ở gần bàn thờ khi có lửa. Những điều này giống như ở chung cư trong nước, chỉ cần nhớ nội quy nơi thuê có thể nghiêm hơn.
Đồ thờ gọn mang theo được
Người hay di chuyển có thể chọn bộ đồ thờ nhỏ gọn: bát hương cỡ nhỏ, đèn thờ dùng pin hoặc USB, khung ảnh gia tiên, bộ ba chén nước. Những món như vậy có thể tham khảo ở mục đồ thờ trên Thế Giới Phong Thủy trước khi đi; chọn loại nhẹ, không dễ vỡ, phù hợp quy định hành lý.
Giữ nếp cho con cháu sinh ra ở xa
Trẻ lớn lên ở thành phố hay nước ngoài thường không biết mâm cúng Tết là gì. Cho trẻ cùng bày mâm, kể về ông bà, giải thích từng món. Không cần ép trẻ nhớ văn khấn; điều trẻ nhớ lâu là cảm giác cả nhà cùng làm một việc ý nghĩa vào dịp đầu năm.
Gợi ý thực đơn ba món cho mâm Tết hai người
Một mâm cúng mùng một cho hai người có thể là: gà luộc nửa con (hoặc đùi gà luộc) xé phay trộn rau răm; canh măng hoặc canh bí nấu xương; một đĩa xào rau cải, su su. Thêm vài khoanh giò, vài miếng bánh chưng nếu có. Nấu trong khoảng một giờ, đủ ăn trưa sau lễ. Nếu là người miền Nam, có thể thay bằng nồi thịt kho trứng nhỏ và canh khổ qua nhồi thịt.
Món ít nhưng nấu cẩn thận, bày đẹp, đó đã là một mâm Tết đáng quý.
Lời khấn ngắn khi cúng xa quê
Lời khấn khi cúng xa quê có thể nói rõ hoàn cảnh: con cháu tên gì, đang ở đâu, vì công việc, học tập chưa về quê được, nay sắm lễ mọn kính mời ông bà, gia tiên về chứng giám, phù hộ cho gia đình ở quê và nơi xa đều bình an. Nhiều người kể rằng chính câu khấn này làm họ thấy gần nhà hơn.
Cộng đồng người Việt và chùa Việt ở nước ngoài
Ở nhiều thành phố có chùa Việt, hội người Việt tổ chức đón Tết, cúng giao thừa chung. Tham gia là cách để có không khí Tết, để con trẻ thấy mâm cỗ, nghe tiếng Việt. Một số chùa nhận dâng hương, ghi tên gia tiên cầu siêu đầu năm. Đây là lựa chọn tốt cho người sống một mình, không có điều kiện bày mâm tại nhà.
Sau Tết: cất bàn thờ tạm thế nào
Sau lễ hoá vàng, nếu bàn thờ chỉ dựng tạm, có thể thắp nén hương thưa, rồi cất ảnh, bài vị vào hộp sạch, để nơi cao ráo. Bát hương có thể giữ lại, đặt chỗ trang trọng để thắp vào rằm, mùng một hoặc ngày giỗ. Không có nghi lễ phức tạp nào bắt buộc cho việc này.
Chuẩn bị trước nếu ở nước ngoài
Nguyên liệu Việt ở nước ngoài thường hết hàng sát Tết. Đi chợ châu Á từ hai tuần trước: lá chuối đông lạnh, nếp, đỗ xanh, nước mắm, măng hộp, hương nếu được phép dùng. Kiểm tra quy định nhập khẩu thực phẩm nếu định mang đồ khô từ Việt Nam sang; nhiều nước cấm hoặc hạn chế thịt, giò chả, hạt giống. Khai báo đúng khi qua hải quan để tránh bị phạt.
Một chiếc nồi cơm điện có thể đồ xôi, luộc gà nhỏ, nấu canh, đủ cho một mâm Tết gọn trong căn bếp ký túc xá.
Dù ở thành phố hay nửa vòng trái đất, một mâm cúng nhỏ do chính tay mình bày là sợi dây nối với quê nhà. Ông bà không đếm số món, chỉ cần con cháu còn nhớ ngày Tết, còn nhớ dâng một nén hương, nấu một bữa cơm.
Năm sau về được quê thì mang câu chuyện Tết xa nhà kể cho cả nhà nghe; đó cũng là một cách gìn giữ nếp nhà.