Mâm cỗ giỗ đầu và giỗ hết khác giỗ thường thế nào: lễ vật, quy mô và những điều nhà có tang hay hỏi
Trả lời ngắn: giỗ đầu (tiểu tường) là giỗ năm đầu tiên sau ngày mất, giỗ hết (đại tường) thường là giỗ năm thứ hai hoặc ba tuỳ nơi, đánh dấu việc mãn tang. Hai lễ này thường làm trang trọng hơn giỗ thường: mời họ hàng đông hơn, nhiều nhà mời thầy hoặc nhà chùa tụng kinh, mâm cỗ có thể chay hoặc mặn tuỳ nếp. Điều cốt lõi vẫn là sự trang nghiêm, không phải phô trương.
Giỗ đầu và giỗ hết là gì
Theo tập quán tang lễ truyền thống của người Việt, sau khi người thân mất, gia đình làm các lễ theo mốc: các tuần thất, lễ một trăm ngày (tốt khốc), rồi giỗ đầu tròn một năm và giỗ hết. Giỗ đầu còn gọi là tiểu tường, giỗ hết gọi là đại tường. Sau đại tường, nhiều nơi làm lễ trừ phục, tức bỏ tang phục.
Thời điểm giỗ hết khác nhau giữa các nơi và các thời: có nơi tính vào năm thứ hai, có nơi năm thứ ba. Gia đình nên theo nếp của họ hoặc hỏi người lớn tuổi.
Vì sao hai lễ này làm lớn hơn
Giỗ đầu là lần đầu tiên gia đình làm giỗ cho người mới mất, nỗi nhớ còn rất mới, họ hàng và bạn bè của người mất cũng muốn đến thắp hương. Giỗ hết đánh dấu kết thúc thời gian để tang, gia đình trở lại nhịp sống thường. Hai mốc này mang ý nghĩa chuyển tiếp, nên được tổ chức chu đáo hơn.
Làm lớn không có nghĩa là tốn kém. Sự chu đáo nằm ở việc mời đủ người thân, chuẩn bị mâm sạch đẹp và tổ chức trang nghiêm.
So sánh nhanh ba loại giỗ
| Điểm | Giỗ đầu | Giỗ hết | Giỗ thường |
|---|---|---|---|
| Thời điểm | Tròn một năm | Năm thứ hai hoặc ba tuỳ nơi | Các năm sau |
| Không khí | Còn buồn, trang nghiêm | Trang nghiêm, khép lại tang | Sum họp, tưởng nhớ |
| Quy mô | Thường đông hơn | Thường đông hơn | Gia đình, họ hàng thân |
| Nghi thức thêm | Nhiều nhà mời tụng kinh | Có thể có lễ trừ phục | Ít khi |
Mỗi gia đình có thể làm khác bảng này, nhất là gia đình theo đạo khác nhau.
Mâm chay hay mâm mặn
Nhiều gia đình chọn cỗ chay cho giỗ đầu, nhất là khi có mời nhà chùa tụng kinh. Cỗ chay thể hiện sự thanh tịnh, phù hợp với không khí còn tang. Nhiều nhà khác vẫn làm cỗ mặn như giỗ thường, hoặc làm mâm chay dâng lên ban Phật và mâm mặn dâng gia tiên.
Không có quy định bắt buộc. Hỏi ý người lớn trong gia đình và theo nếp tôn giáo của người mất là cách tốt nhất. Nếu mời nhà chùa, hỏi thầy về việc chuẩn bị mâm chay cúng Phật và mâm cơm mời chư tăng.
Chuẩn bị bàn thờ người mới mất cho giỗ đầu
Trước giỗ đầu, gia đình thường dọn dẹp bàn thờ riêng của người mất: lau ảnh, thay khăn phủ, thay hoa, làm sạch đèn. Nếu bàn thờ tạm từ ngày tang còn sơ sài, đây là dịp sắp xếp lại cho chỉn chu, vừa với không gian nhà ở.
Đèn nến trên bàn thờ người mới mất thường được thắp nhiều ngày liền. Nên dùng đèn điện thờ cho những lúc không có người trông, nến chỉ thắp khi có người ở nhà và đặt trong chao chắn gió, xa rèm và giấy tiền.
Lễ vật thường có trong giỗ đầu
- Hoa tươi màu nhã: cúc trắng, cúc vàng, huệ, sen.
- Mâm quả, trầu cau, rượu, trà.
- Mâm cỗ chay hoặc mặn theo nếp.
- Hương, nến; vàng mã nếu nhà có lệ.
- Ảnh thờ, bát hương của người mất được lau dọn sạch sẽ.
Không nên bày hoa màu quá rực rỡ trong giỗ đầu nếu gia đình còn để tang. Màu trắng, vàng nhạt được nhiều nhà chọn vì nhẹ nhàng, trang nghiêm.
Lễ vật thường có trong giỗ hết
Giỗ hết có mâm tương tự giỗ đầu. Nhiều nhà làm thêm lễ trừ phục: chuẩn bị mâm cúng để báo việc mãn tang, sau đó con cháu bỏ khăn tang, bỏ dấu hiệu để tang. Có nơi làm lễ đưa bát hương người mất từ ban thờ riêng nhập vào ban thờ gia tiên trong dịp này.
Việc nhập bát hương, đốt khăn tang hay không là nghi thức từng vùng; gia đình nên hỏi người hiểu nếp hoặc nhà chùa, không làm theo lời đồn trên mạng.
Quy mô khách và cách mời
Giỗ đầu thường có bạn bè, đồng nghiệp cũ của người mất, những người đã đến viếng trong đám tang. Gia đình có thể dựa vào sổ tang để mời. Nên mời trước một đến hai tuần, nói rõ giờ cúng và giờ ăn.
Với giỗ hết, nhiều nhà chỉ mời họ hàng và người thân thiết. Không cần làm lớn hơn khả năng. Quan trọng là người cần nhớ đều được mời.
Mời nhà chùa tụng kinh: chuẩn bị gì
Nếu mời quý thầy hoặc các ni cô tới tụng kinh, gia đình nên liên hệ trước với chùa, hỏi giờ, số người, cần chuẩn bị gì. Thường cần bàn thờ Phật hoặc vị trí trang nghiêm để đặt kinh, hương hoa quả, nước sạch, và mâm cơm chay mời các thầy sau buổi tụng.
Cúng dường là tuỳ tâm. Không nên chấp nhận lời hứa hẹn kiểu "đóng nhiều thì vong được siêu thoát nhanh hơn"; nhà chùa chân chính không đặt giá như vậy.
Khi gia đình theo các tôn giáo khác nhau
Có gia đình người mất theo đạo Phật, con cháu có người theo Công giáo hay đạo khác. Giỗ đầu là dịp dễ nảy sinh băn khoăn về nghi thức. Cách nhiều nhà làm là tôn trọng niềm tin của người mất cho phần nghi lễ chính, đồng thời để mỗi người tưởng nhớ theo cách của mình: người thắp hương, người cầu nguyện, người đặt hoa.
Bữa cơm sau lễ là nơi mọi người ngồi chung, không phân biệt tôn giáo. Đó cũng là điều người mất có lẽ mong nhất: con cháu còn ngồi với nhau.
Giữ không khí trang nghiêm
Giỗ đầu không phải tiệc vui. Nên tránh rượu bia quá đà, karaoke, cờ bạc trong nhà có giỗ đầu. Nhạc nếu có chỉ nên là nhạc nhẹ, nhạc niệm Phật. Trang phục khách nên giản dị, màu nhã.
Gia chủ có thể nhờ một người thân đứng ra nhắc nhở nhẹ nhàng nếu bàn khách ồn ào. Đa số khách sẽ hiểu và điều chỉnh.
Người thân còn đau buồn
Giỗ đầu thường làm vợ, chồng, con của người mất xúc động. Gia đình nên chia việc để người đau buồn nhất không phải gánh hết việc bếp núc. Đôi khi việc được ngồi yên bên bàn thờ, tiếp chuyện người thân đến thắp hương, quan trọng với họ hơn mọi món ăn.
Nếu nỗi buồn kéo dài, mất ngủ, chán ăn nhiều tháng sau ngày mất, gia đình nên khuyến khích người thân gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đây là chăm sóc sức khoẻ, không phải thiếu hiếu thảo.
Chi phí và sự vừa phải
Giỗ đầu, giỗ hết dễ khiến gia đình chi quá khả năng vì sợ "người ta nói". Hãy nhớ rằng ông bà xưa coi trọng sự thành tâm. Một mâm cỗ sạch đẹp, đủ người thân, không khí trang nghiêm là trọn lễ. Không cần thuê rạp lớn, không cần mâm cao cỗ đầy nếu kinh tế không cho phép.
Anh em trong nhà nên bàn chi phí từ sớm, ghi rõ ai góp gì, tránh để chuyện tiền bạc làm mất hoà khí trong dịp tưởng nhớ cha mẹ.
Sau giỗ hết: chuyển sang giỗ thường
Sau đại tường, gia đình chuyển sang nhịp giỗ thường hằng năm. Mâm cỗ có thể gọn lại, khách mời chủ yếu là họ hàng thân. Nhiều nhà bắt đầu ghép ngày giỗ người mới mất vào lịch giỗ chung của gia tiên, ghi ngày âm lịch vào sổ giỗ của họ.
Đây cũng là lúc gia đình bàn lại việc ai giữ bàn thờ, ai lo giỗ các năm sau, để nếp tưởng nhớ được giữ đều mà không dồn gánh nặng lên một người.
Sau giỗ đầu, nhiều gia đình sắp xếp lại gian thờ, đặt thêm tượng Phật hay đôi lọ hoa cho trang nghiêm. Nếu đang tìm tượng Phật bày bàn thờ gia đình, có thể tham khảo tại Thế Giới Phong Thủy, chọn cỡ vừa phải và đặt ở vị trí trang trọng.