Đặt cỗ giỗ bên ngoài hay tự nấu: cách chọn nơi nấu cỗ, hỏi những gì và giữ được hồn mâm nhà mình
Trả lời ngắn: đặt cỗ ngoài hợp với nhà ít người, khách đông, hoặc không có bếp đủ rộng; tự nấu hợp khi nhà đông người giúp và muốn giữ món riêng của gia đình. Cách dung hoà nhiều nhà chọn là đặt phần lớn món mặn bên ngoài, tự làm vài món "hồn" của nhà như xôi, chè, món cụ thích, để mâm vẫn có dấu ấn riêng.
Khi nào nên cân nhắc đặt cỗ ngoài
- Nhà chỉ có hai ba người lớn, phải lo cả tiếp khách lẫn nấu nướng.
- Số khách từ năm sáu mâm trở lên, bếp nhà nhỏ, thiếu nồi to và bếp phụ.
- Người nấu chính đã lớn tuổi hoặc sức khoẻ không cho phép đứng bếp nhiều giờ.
- Gia đình sống ở căn hộ, không có sân để kê bếp phụ.
- Ngày giỗ rơi vào ngày làm việc, con cháu không nghỉ được.
Đặt cỗ không có nghĩa là thiếu hiếu thảo. Người xưa nấu cỗ vì không có lựa chọn khác; ngày nay, việc dành sức để đón khách, trò chuyện với họ hàng cũng là cách giữ nếp.
Khi nào tự nấu vẫn là lựa chọn tốt
Nếu nhà đông người, có bếp rộng, có người quen tay nấu cỗ, tự nấu vẫn là cách giữ hương vị riêng của gia đình và tiết kiệm. Bữa nấu cỗ chung cũng là dịp anh chị em, con cháu cùng làm việc, kể chuyện, truyền nghề nấu từ người lớn sang người nhỏ.
Nhiều món như canh măng của bà, nem của mẹ có công thức riêng không nơi nấu thuê nào làm giống. Đó là lý do nhiều nhà vẫn tự nấu ít nhất vài món.
Ba hình thức đặt cỗ thường gặp
| Hình thức | Phù hợp khi | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đặt món lẻ (gà, giò, nem…) | Nhà tự nấu được canh, xôi | Hẹn giờ lấy, kiểm độ tươi |
| Nấu cỗ trọn gói tại nhà | Có sân, muốn món nóng | Hỏi rõ ai mang bếp, bát đĩa |
| Đặt cỗ mang tới tận nơi | Căn hộ, không bếp phụ | Hỏi giờ giao, cách giữ nóng |
Mỗi hình thức có chi phí và mức chủ động khác nhau. Nhiều nhà kết hợp: đặt món lẻ đắt và khó làm, tự nấu món dễ.
Chọn nơi nấu cỗ: bắt đầu từ người quen
Cách an toàn nhất là hỏi họ hàng, hàng xóm đã từng đặt và hài lòng. Người nấu cỗ lâu năm ở địa phương thường hiểu nếp cỗ giỗ vùng mình, biết món nào cần có, bày mâm thế nào cho đúng lệ. Nơi nấu chuyên tiệc cưới đôi khi không quen nếp cỗ giỗ.
Nếu tìm trên mạng, hãy xem nơi đó có địa chỉ, có cơ sở bếp rõ ràng, có số điện thoại liên hệ trực tiếp, và đọc nhận xét từ nhiều nguồn chứ không chỉ trên trang của họ.
Những câu nên hỏi trước khi đặt
- Thực đơn gồm những món gì, mỗi mâm bao nhiêu người, định lượng từng món ra sao?
- Giá tính theo mâm hay trọn gói, đã gồm bát đĩa, bàn ghế, người phục vụ chưa?
- Nấu tại nhà hay nấu sẵn mang tới? Mấy giờ có mặt, mấy giờ xong?
- Mâm cúng trên bàn thờ có bày riêng không, gà có để nguyên con được không?
- Có làm mâm chay riêng cho người ăn chay không?
- Nếu khách tăng hoặc giảm thì báo trước bao lâu, tính tiền thế nào?
- Đặt cọc bao nhiêu, huỷ thì sao?
Ghi lại câu trả lời qua tin nhắn. Đến ngày giỗ, nếu có gì khác thoả thuận thì hai bên đối chiếu dễ dàng.
Giữ "hồn" mâm nhà mình khi đặt ngoài
Mâm cỗ đặt ngoài dễ giống nhau giữa các nhà. Muốn mâm có dấu ấn riêng, hãy tự làm vài món: đĩa xôi, nồi chè, món cụ thích, hay đơn giản là đĩa quả do con cháu tự chọn và bày. Mâm cúng trên bàn thờ có thể do chính tay người trong nhà bày, dù món ăn được nấu ở ngoài.
Nhiều nhà gửi công thức món đặc trưng của gia đình cho người nấu cỗ, nhờ nấu theo. Người nấu có tâm thường sẵn lòng.
Hợp đồng nhỏ, tránh hiểu lầm lớn
Với cỗ nhiều mâm, nên có một bản thoả thuận đơn giản ghi thực đơn, số mâm, giá, giờ giao, tiền cọc và cách tính khi thay đổi số khách. Không cần giấy tờ phức tạp, một tin nhắn xác nhận cả hai bên đều đọc là đủ. Đến ngày giỗ, mọi người bận rộn, tin nhắn ấy là căn cứ để giải quyết êm thấm nếu có chênh lệch.
Thanh toán phần còn lại sau khi đã nhận đủ món và kiểm xong. Giữ lại hoá đơn hoặc ghi chú chuyển khoản để anh em trong nhà cùng xem khi chia chi phí.
Mâm cúng bàn thờ: tự bày hay để người nấu bày
Dù đặt cỗ trọn gói, nhiều gia đình vẫn muốn tự tay bày mâm cúng trên bàn thờ. Người nấu chỉ cần giao các món cho mâm cúng riêng, đặt trong khay sạch, rồi người trong nhà sắp xếp theo lệ quen: đĩa gà, đĩa xôi ở giữa, bát canh hai bên, chén rượu, đôi đũa, bát cơm. Việc tự tay bày giúp con cháu cảm thấy mình thật sự dâng lễ.
Nếu để người nấu bày, hãy dặn trước những điều nhà mình kiêng hoặc quen làm, ví dụ có đặt gà nguyên con hay không, có bày trầu cau hay không. Người nấu cỗ lâu năm thường hỏi lại, nhưng dặn trước vẫn chắc hơn.
Kiểm món khi nhận
- Món nóng có còn nóng, món nguội có được bảo quản mát không.
- Gà luộc da vàng, không có mùi lạ; giò chả cắt ra không chua, không nhớt.
- Rau sống, nộm được để riêng, chưa trộn nước chấm nếu còn lâu mới ăn.
- Số mâm, số món đúng như thoả thuận.
Nếu có món nghi vấn, đừng ngại đặt sang một bên và báo ngay. Sức khoẻ của khách quan trọng hơn sự ngại ngùng.
Đặt cỗ cho căn hộ chung cư
Ở căn hộ, phòng khách thường chỉ kê được hai ba mâm. Có thể chia giờ: họ hàng thân đến trước, bạn bè đến sau. Một số chung cư có phòng sinh hoạt cộng đồng cho thuê theo giờ, hỏi ban quản lý nếu cần chỗ rộng hơn.
Báo ban quản lý nếu có người giao cỗ mang nhiều đồ lên thang máy. Thức ăn nóng trong nồi lớn cần được che kín, người mang cẩn thận để tránh bỏng cho người khác trong thang.
Chi phí: so sánh đặt ngoài và tự nấu
Tự nấu thường rẻ hơn về tiền nguyên liệu, nhưng tốn công nhiều người, tốn ga điện và đôi khi phải thuê mượn đồ. Đặt ngoài tốn tiền hơn nhưng nhẹ nhàng hơn. Cách so sánh hợp lý là tính cả công: nếu phải nghỉ làm hai ngày để nấu, khoản đó cũng là chi phí.
Không có lựa chọn đúng cho mọi nhà. Hãy chọn cách để ngày giỗ là ngày gia đình còn sức ngồi với nhau, chứ không phải ngày ai cũng kiệt sức.
Những dấu hiệu nên tránh khi chọn nơi nấu
- Không cho biết bếp nấu ở đâu, chỉ liên lạc qua mạng xã hội.
- Giá rẻ bất thường so với mặt bằng chung.
- Không chịu ghi thực đơn và định lượng cụ thể.
- Yêu cầu đặt cọc toàn bộ trước nhiều ngày.
Đây không phải chứng cứ chắc chắn nơi đó kém, nhưng là lý do để hỏi thêm hoặc chọn nơi khác.
Đãi người nấu và người phục vụ
Người nấu cỗ, người phục vụ cũng là người làm việc cả ngày cho gia đình mình. Mời họ một mâm cơm sau khi khách đã ăn, chuẩn bị nước uống cho họ trong lúc làm là phép lịch sự đơn giản. Nhiều nhà còn gửi thêm chút quà bánh mang về.
Phản hồi sau ngày giỗ
Sau buổi giỗ, một lời nhắn cảm ơn kèm góp ý cụ thể giúp người nấu làm tốt hơn và giúp chính gia đình mình lần sau. Ghi vào sổ giỗ: đặt ở đâu, giá bao nhiêu, món nào khách khen, món nào nên đổi. Năm sau chỉ cần gọi lại người quen, chỉnh vài món là xong.
Khi đã nhẹ phần bếp núc, nhiều gia đình dành thời gian chăm chút gian thờ hơn: thay đồ cũ, đặt thêm cá chép hay vật phẩm mang ý nghĩa sum vầy ở phòng khách. Nếu muốn xem các mẫu tượng cá chép trang trí, có thể tham khảo tại Thế Giới Phong Thủy.