Mâm cúng tảo mộ tiết Thanh minh: lễ vật mang ra mộ, trình tự sửa sang và khấn vái cho gọn
Trả lời ngắn: lễ vật tảo mộ thường gọn: hương, hoa, đĩa quả, trầu cau, chén rượu nước, có thể thêm xôi, gà hoặc bánh kẹo; nhiều nơi mang thêm vàng mã. Trình tự phổ biến là dọn cỏ, đắp đất hoặc lau rửa bia, bày lễ, thắp hương, khấn mời tổ tiên rồi khấn cả các ngôi mộ lân cận. Tiết Thanh minh rơi vào đầu tháng Tư dương lịch.
Tiết Thanh minh rơi vào lúc nào
Thanh minh là một trong hai mươi tư tiết khí, bắt đầu khoảng ngày 4 hoặc 5 tháng Tư dương lịch, kéo dài chừng nửa tháng. Vì tính theo tiết khí (dương lịch) nên ngày âm lịch mỗi năm mỗi khác, thường rơi vào tháng Hai hoặc tháng Ba âm.
Người Việt thường tảo mộ trong khoảng thời gian này, không nhất thiết đúng ngày đầu tiên. Nhiều họ tộc chọn một ngày cuối tuần để con cháu ở xa cùng về.
Ý nghĩa của tảo mộ
"Tảo" là quét dọn, "mộ" là phần mộ. Tảo mộ là việc con cháu dọn dẹp, sửa sang mộ tổ tiên sau mùa mưa rét, đắp lại đất sụt, nhổ cỏ, sơn lại bia. Đây là dịp nhắc nhau về nguồn cội, đồng thời họp mặt họ hàng.
Lễ cúng ở mộ vì vậy thường đơn giản, phần quan trọng là việc sửa sang và sự có mặt của con cháu.
Danh sách lễ vật mang theo
- Hương, bật lửa, nến hoặc đèn nhỏ (nếu trời gió dùng đèn có kính chắn).
- Một bó hoa tươi, có thể là hoa cúc, hoa huệ.
- Đĩa quả nhỏ, trầu cau, chén rượu, chai nước.
- Xôi, gà luộc hoặc bánh kẹo tùy nếp nhà.
- Vàng mã nếu gia đình có lệ, lượng vừa phải.
Mang đồ trong làn, túi chắc; mâm nhỏ hoặc khay nhựa để bày cho phẳng trên mặt đất.
Dụng cụ sửa sang mộ
- Dao phát, liềm, kéo tỉa; găng tay dày.
- Cuốc nhỏ, xẻng để đắp đất (với mộ đất).
- Xô nước, bàn chải, khăn để lau bia, ốp đá.
- Túi đựng rác mang về.
Mộ ở nghĩa trang có ban quản lý thường đã được dọn chung, chỉ cần lau rửa, thay hoa.
Trình tự buổi tảo mộ
- Đến nơi, thắp một nén hương xin phép trước khi dọn.
- Dọn cỏ, nhặt rác, đắp đất hoặc lau bia.
- Bày lễ vật trước mộ, thắp hương.
- Khấn mời tổ tiên về nhận lễ, báo việc trong nhà.
- Thắp hương cho các ngôi mộ xung quanh.
- Đợi hương cháy bớt, hóa vàng mã (nếu có) ở chỗ an toàn, thu dọn.
Cả buổi thường mất một đến hai tiếng tùy số mộ và quãng đường.
Thắp hương các mộ xung quanh
Nhiều nơi có lệ thắp mỗi mộ lân cận một nén hương, nhất là những mộ không còn người thăm. Việc này mang ý chia sẻ, giữ hòa khí với "hàng xóm" của ông bà.
Không cần mang lễ riêng cho từng mộ; một nén hương là đủ.
Vàng mã ở nghĩa trang
Nhiều nghĩa trang quy định khu vực đốt riêng hoặc cấm đốt để tránh cháy cỏ khô. Đọc biển báo, hỏi ban quản lý. Nếu được đốt, đốt trong thùng hoặc khu vực đất trống, có người trông tới khi tàn.
Lượng vàng mã nên vừa phải; nhiều gia đình đã bỏ hẳn, chỉ thắp hương và dâng hoa.
Mộ ở quê xa: nhờ người trông nom
Gia đình ở xa không về được có thể nhờ họ hàng, người trông nghĩa trang dọn giúp và gửi chi phí. Nên nhờ chụp ảnh trước sau để biết mộ được chăm sóc thế nào.
Năm nào về được thì cả nhà cùng đi, giúp con cháu nhớ đường, nhớ vị trí mộ.
Ghi chép vị trí mộ
Ở nghĩa trang lớn, ghi lại số khu, số hàng, chụp ảnh mốc xung quanh, lưu tọa độ trên điện thoại. Ghi kèm tên, năm sinh, ngày mất của người đã khuất, để thế hệ sau tra được.
Việc ghi chép này giúp ích rất nhiều khi người lớn tuổi trong nhà không còn đi được.
Tảo mộ cùng trẻ nhỏ
Đưa trẻ đi tảo mộ là cách dạy về gia phả, về ông bà. Cho trẻ tự đặt hoa, tự thắp hương với sự giúp đỡ của người lớn, kể chuyện về người đã khuất.
Giữ trẻ xa dao phát, khu vực đốt vàng mã, giếng, ao gần nghĩa trang.
Thu dọn trước khi về
Mang rác về, kể cả giấy gói hương, chai nhựa, túi nilon. Đồ cúng như xôi, quả có thể mang về thụ lộc; một số nơi để lại quả cho người trông nghĩa trang.
Kiểm tra tro vàng mã đã tắt hẳn, dội thêm nước nếu cần.
Lời khấn ngắn khi ra mộ
Lời khấn tại mộ thường ngắn hơn ở nhà. Gia chủ nói rõ hôm nay ngày bao nhiêu, nhân tiết Thanh minh, con cháu là ai, từ đâu về, kính dâng lễ vật, xin phép sửa sang mộ phần và cầu tổ tiên phù hộ. Sau đó khấn mời các vương linh, thổ thần nơi nghĩa trang chứng giám.
Có thể dùng văn khấn in sẵn hoặc khấn nôm bằng lời của mình. Điều quan trọng là nói chậm, rõ ràng, giữ thái độ trang nghiêm, không cười đùa lớn tiếng trong khu mộ. Trẻ nhỏ đứng phía sau, chắp tay cùng người lớn là đủ.
Mộ đất và mộ xây: sửa sang khác nhau ra sao
Mộ đất sau mùa mưa thường bị sụt, cỏ mọc kín. Việc chính là phát cỏ, đắp thêm đất cho mộ tròn đầy, vun lại bờ thoát nước để mưa không xói. Một số nhà trồng thêm cỏ lá tre hay cây nhỏ quanh mộ cho đất giữ chắc.
Mộ xây, mộ ốp đá thì chủ yếu lau bụi, cọ rêu, kiểm tra vết nứt. Bia mờ chữ có thể sơn lại; vết nứt lớn, lún nghiêng nên thuê thợ xây làm vào dịp khác, có xem ngày theo nếp nhà. Không nên tự đục phá trong buổi tảo mộ khi chưa có thợ và dụng cụ.
An toàn khi tảo mộ ngoài đồng, trên đồi
Nghĩa trang ngoài đồng, trên đồi thường cỏ cao, có thể có rắn, ong vò vẽ làm tổ trong bụi rậm. Đi giày cao cổ, mặc quần dài, dùng gậy gạt cỏ trước khi thò tay vào bụi. Bị ong đốt nhiều nốt, khó thở hay rắn cắn cần đưa ngay tới cơ sở y tế, không tự chích hút nọc.
Trời nắng mang đủ nước uống, mũ nón. Người cao tuổi, người có bệnh tim mạch không nên làm việc nặng giữa trưa. Phát cỏ bằng dao cẩn thận, không vung dao khi có trẻ đứng gần.
Tảo mộ ở nghĩa trang tập trung, công viên nghĩa trang
Nhiều nghĩa trang hiện đại có đội ngũ chăm sóc chung, mộ được dọn định kỳ. Con cháu đến chủ yếu để thắp hương, dâng hoa, lau bia. Nên tuân thủ giờ mở cửa, khu đỗ xe, khu thắp hương chung nếu có.
Một số nơi không cho mang đồ ăn mặn hoặc đốt vàng mã trong khuôn viên. Mang lễ vật gọn: hoa, quả, hương là đủ.
Chi phí và đóng góp trong họ
Ở nhiều dòng họ, việc tảo mộ được tổ chức chung, chi phí sửa sang mộ tổ chia theo các chi. Nên ghi chép thu chi rõ ràng, thông báo cho cả họ, tránh hiểu lầm về sau.
Gia đình khó khăn có thể góp công thay góp tiền: phát cỏ, khiêng đất, nấu cơm chung. Mục đích là sum họp và nhớ nguồn, không phải so bì nhau.
Gợi ý vật phẩm cho bàn thờ sau mùa tảo mộ
Về nhà, nhiều gia đình thắp hương bàn thờ gia tiên báo đã đi tảo mộ. Nếu muốn thêm một món đồ đồng nhỏ cho bàn thờ, có thể tham khảo tại mục đồ đồng của Thế Giới Phong Thủy, chọn cỡ vừa ban thờ, dễ lau chùi.