Mâm cúng rằm tháng Bảy, lễ Vu Lan tại nhà: lễ chay dâng Phật, mâm cơm gia tiên và thứ tự cúng trong ngày
Trả lời ngắn: rằm tháng Bảy tại nhà thường có ba phần: lễ Phật (mâm chay, hoa sen, quả), lễ gia tiên (mâm cơm chay hoặc mặn tùy nhà) và lễ chúng sinh (cháo, gạo muối, bánh kẹo đặt ngoài trời). Thứ tự phổ biến: lễ Phật, gia tiên trước, chúng sinh sau, cúng trong khoảng ngày 14 đến 15 tháng Bảy âm lịch.
Rằm tháng Bảy có những ý nghĩa nào
Theo Phật giáo, rằm tháng Bảy là ngày lễ Vu Lan, gắn với tích Mục Kiền Liên cứu mẹ, nhấn mạnh lòng hiếu thảo với cha mẹ còn sống lẫn đã khuất. Theo tín ngưỡng dân gian, đây cũng là ngày "xá tội vong nhân", cúng thí thực cho các vong linh không nơi nương tựa.
Vì vậy lễ tại nhà thường kết hợp cả hai ý: báo hiếu tổ tiên và bố thí chúng sinh. Hiểu rõ để chia lễ cho hợp, không lẫn lộn.
Ba phần lễ tại nhà
| Phần lễ | Đặt ở đâu | Lễ vật chính |
|---|---|---|
| Lễ Phật | ban Phật (nếu có) | hoa sen, quả, mâm chay |
| Lễ gia tiên | bàn thờ gia tiên | mâm cơm chay hoặc mặn |
| Lễ chúng sinh | ngoài sân, trước cửa | cháo, gạo muối, bánh kẹo, nước |
Nhà không có ban Phật thì chỉ làm lễ gia tiên và lễ chúng sinh; không cần lập ban Phật tạm.
Lễ chay dâng Phật
- Hoa sen hoặc hoa huệ, hoa cúc trắng.
- Đĩa quả tươi.
- Chè, xôi hoặc oản.
- Vài món chay đơn giản: đậu phụ, rau củ xào, nấm.
- Không dùng đồ mặn, rượu thịt trên ban Phật.
Lễ Phật cốt ở sự thanh tịnh, không cần nhiều món.
Mâm cơm gia tiên ngày rằm
Nhiều gia đình nấu mâm cơm như ngày giỗ thu nhỏ: gà luộc, xôi, canh, giò, một hai món xào. Nhà theo Phật thường dâng mâm chay cả ba phần.
Không có quy định phải chay hay mặn với gia tiên; theo nếp nhà là được. Xu hướng hiện nay nhiều nhà chọn chay trong tháng Vu Lan.
Thứ tự cúng trong ngày
- Sáng hoặc trưa: lễ Phật (nếu có) rồi lễ gia tiên.
- Chiều hoặc chập tối: lễ chúng sinh ngoài trời.
- Hóa vàng (nếu có), hạ lễ, chia quà bánh.
Dân gian có ý kiến cúng chúng sinh vào chiều tối vì tin vong linh ra ngoài lúc đó; đây là lệ, không bắt buộc. Nhiều cửa hàng cúng buổi trưa cho tiện.
Cúng ngày 14 hay 15
Nhiều nhà cúng từ ngày mùng 2 đến rằm tháng Bảy, chọn ngày thuận tiện. Phổ biến nhất là ngày 14 hoặc 15. Không nhất thiết đúng ngày rằm.
Gia đình đông con cháu thường chọn ngày cuối tuần gần rằm để mọi người cùng về.
Thực đơn mâm chay gợi ý
- Xôi đỗ hoặc xôi gấc.
- Canh nấm hạt sen hoặc canh rau củ.
- Đậu phụ sốt cà chua, đậu phụ chiên sả.
- Nem chay, chả chay.
- Rau củ xào thập cẩm.
- Chè hạt sen long nhãn hoặc chè đậu xanh.
Sáu món là đủ cho một mâm đẹp, cả nhà ăn sau lễ vừa phải.
Hoa sen tháng Bảy
Tháng Bảy âm thường là mùa sen, hoa sen là lễ vật hợp với lễ Vu Lan. Chọn sen búp vừa hé, cắm bình cao, thay nước hằng ngày. Có thể dùng thêm hoa cúc, hoa huệ.
Không mua hoa nhuộm màu, hoa nhựa đặt lên ban Phật.
Vu Lan cho người cha mẹ còn sống
Vu Lan không chỉ để cúng; người con có cha mẹ còn sống có thể dành thời gian về thăm, nấu bữa cơm, hỏi han sức khỏe. Đó là cách báo hiếu thiết thực nhất.
Nhiều chùa có lễ cài hoa hồng, người còn cha mẹ cài hoa đỏ hoặc hồng, người đã mất mẹ cài hoa trắng.
Gia đình theo tôn giáo khác
Rằm tháng Bảy là dịp chung của nhiều người Việt; gia đình Công giáo, Tin lành có cách tưởng nhớ riêng. Không nên ép người khác tôn giáo cùng cúng; có thể mời họ cùng ăn bữa cơm sum họp.
Tôn trọng lẫn nhau giữ cho ngày lễ ấm cúng.
Làm gọn cho nhà bận
Lễ gia tiên có thể chỉ là mâm chay năm món, hoặc đĩa xôi, đĩa quả, bình hoa. Lễ chúng sinh gọn với cháo trắng, gạo muối, bánh kẹo, nước. Tổng thời gian chuẩn bị vài tiếng.
Nhiều nhà mua sẵn đồ chay ở hàng quen, chỉ nấu thêm canh.
Hạ lễ và thụ lộc
Lễ Phật, lễ gia tiên hạ khi hương tàn, cả nhà dùng bữa. Đồ cúng chúng sinh như bánh kẹo, ngô khoai thường chia cho trẻ con trong xóm, không mang vào nhà để ăn theo lệ nhiều nơi.
Đồ ăn chín dùng trong ngày, cất tủ lạnh phần thừa.
Tích Mục Kiền Liên và tinh thần báo hiếu
Kinh Vu Lan Bồn kể chuyện Tôn giả Mục Kiền Liên, một đệ tử lớn của Đức Phật, dùng thần thông thấy mẹ mình đọa làm ngạ quỷ, đói khát khổ sở. Ngài dâng cơm nhưng cơm hóa thành lửa. Đức Phật dạy rằng phải nhờ sức chú nguyện của chư Tăng sau mùa an cư vào rằm tháng Bảy mới cứu được mẹ.
Từ đó rằm tháng Bảy thành ngày báo hiếu trong Phật giáo. Điều cốt lõi của tích là lòng hiếu và việc làm thiện, không phải mâm cao cỗ đầy. Hiểu như vậy, gia đình có thể làm lễ gọn mà vẫn đúng tinh thần.
Chuẩn bị trước một ngày
- Lau bàn thờ, ban Phật, thay nước bình hoa.
- Mua hoa sen, quả, đồ khô cho mâm chay.
- Nấu xôi, chè từ tối hoặc sáng sớm.
- Chuẩn bị riêng đồ cúng chúng sinh: gạo, muối, cháo, bánh kẹo, nước.
- Hỏi ban quản lý nếu ở chung cư về chỗ đặt mâm chúng sinh.
Tách đồ cúng chúng sinh ra túi riêng từ đầu để khỏi lẫn với đồ cúng gia tiên, vì theo lệ nhiều nơi đồ chúng sinh không mang vào trong nhà.
Đi chùa hay cúng ở nhà
Nhiều gia đình đi chùa dự lễ Vu Lan, nghe giảng, ghi tên cầu siêu cho người đã khuất, rồi về nhà cúng gia tiên. Hai việc không loại trừ nhau. Nếu đi chùa buổi sáng thì chuẩn bị mâm nhà từ hôm trước, chiều về chỉ hâm nóng và thắp hương.
Người cao tuổi, sức yếu có thể chỉ cúng ở nhà, con cháu đi chùa thay. Đông người ngày rằm, chùa lớn thường chật, nên đi sớm và giữ đồ đạc cẩn thận.
Phóng sinh dịp Vu Lan: làm sao cho đúng
Một số người phóng sinh chim, cá dịp Vu Lan. Phóng sinh đúng là thả con vật về môi trường phù hợp với nó, tránh mua con vật bị bắt chỉ để bán cho người phóng sinh, vì như vậy vô tình làm tăng việc săn bắt.
Nhiều chùa khuyến khích thay phóng sinh bằng làm từ thiện, giúp người nghèo, người bệnh. Đó cũng là một cách báo hiếu được nhiều người chọn.
An toàn hương nến trong tháng Bảy
Tháng Bảy âm thường là giữa mùa mưa bão ở miền Bắc, mùa nắng nóng ở nhiều nơi khác. Nến cháy lâu trên bàn thờ gần rèm, quạt quay thổi lửa nghiêng là nguyên nhân cháy hay gặp. Đặt nến trong đế thủy tinh, tắt quạt hướng về bàn thờ khi thắp, không để hương nến cháy khi cả nhà ra ngoài.
Nhà nhiều người cúng liên tục trong tháng có thể dùng đèn thờ điện thay nến thật. Đốt vàng mã chỉ ở chỗ thoáng, có người trông, có sẵn xô nước.
Gợi ý vật phẩm cho ban Phật tại gia
Nhân dịp Vu Lan, nhiều gia đình thỉnh thêm tượng Quan Âm hoặc tượng Phật nhỏ cho ban thờ tại gia. Tham khảo các mẫu tại gian Phật và Di Lặc của Thế Giới Phong Thủy, chọn cỡ vừa ban, đặt cao hơn ban gia tiên theo nếp phổ biến.