Thắp hương tại nhà từng bước: châm lửa, cắm hương, vái lạy và dập hương sao cho gọn, an toàn
Trả lời ngắn: Trước khi thắp, dọn bàn thờ, thay nước, rửa tay. Châm hương từ nến hoặc bật lửa, giữ đầu hương chếch xuống, phẩy nhẹ cho tắt ngọn lửa thay vì thổi bằng miệng. Cắm hương thẳng, ngay ngắn ở giữa bát hương, vái theo nếp nhà rồi chờ hương tàn. Không để hương cháy khi vắng nhà, không để trẻ nhỏ tự châm lửa.
Chuẩn bị trước khi thắp
Một lần thắp hương trọn vẹn bắt đầu từ việc dọn bàn thờ. Lau bụi mặt bàn, thay chén nước, bỏ hoa đã héo, kiểm tra đĩa quả. Rửa tay sạch, ăn mặc gọn gàng. Ngày thường không cần áo dài khăn đóng, chỉ cần không mặc đồ quá hở hay vừa đi ngoài đường về còn mồ hôi.
Việc chuẩn bị này vừa là phép lịch sự với tổ tiên, vừa giúp phát hiện sớm những thứ dễ gây cháy như giấy, khăn để gần nến.
Chọn số nén theo dịp
Nếp phổ biến là thắp số lẻ: một nén ngày thường, ba nén ngày rằm, mùng một, có nơi năm hoặc bảy nén ngày lễ lớn. Mỗi vùng mỗi nhà có cách riêng, không có số nào bị coi là sai. Điều quan trọng là thắp vừa đủ, không thắp cả bó.
Nhà có nhiều ban, có thể thắp ban chính trước, các ban phụ sau theo thứ tự nếp nhà.
Châm lửa đúng cách
Cách an toàn là châm từ ngọn nến đã thắp sẵn hoặc dùng bật lửa dài. Cầm hương ở phần chân, đưa đầu hương vào ngọn lửa, giữ đầu hương chếch xuống một chút cho bén đều. Không cúi mặt sát ngọn nến, không để tóc dài xõa xuống gần lửa, không đưa tay áo rộng qua ngọn nến.
Thắp nhiều nén cùng lúc thì nên xòe đều đầu hương, xoay nhẹ cho các nén cùng bén lửa.
Tắt ngọn lửa trên đầu hương
Khi đầu hương đã cháy thành ngọn lửa, nhiều người có thói quen thổi bằng miệng. Theo nếp cũ, việc thổi bằng hơi miệng bị coi là thiếu kính trọng, và thực tế cũng dễ làm tàn bay vào mặt. Cách nên làm là phẩy nhẹ tay hoặc lắc nhẹ que hương cho ngọn lửa tắt, chỉ còn đốm than đỏ và khói.
Nếu ngọn lửa lớn, có thể dùng tay kia quạt nhẹ, không nhúng đầu hương vào nước.
Vái trước khi cắm
Cầm hương bằng hai tay, đưa lên ngang trán, vái theo số lần nếp nhà quen dùng, thường là ba vái. Có thể khấn thầm hoặc khấn nhỏ đủ mình nghe. Ngày thường không cần đọc văn khấn dài; ngày lễ lớn nhiều gia đình có văn khấn riêng.
Nếu không thuộc văn khấn, nói bằng lời của mình cũng được, miễn là thành tâm, rõ ràng tên người khấn và địa chỉ.
Cắm hương cho thẳng và vững
Cắm hương vào giữa bát hương, thẳng đứng, đủ sâu để không nghiêng đổ. Nếu thắp ba nén, cắm thành hàng ngang hoặc hình tam giác gọn. Hương cắm nghiêng dễ rơi tàn ra ngoài bát hương, rơi xuống khăn trải bàn thờ. Bát hương đầy tro nén chặt sẽ giữ hương tốt hơn tro xốp.
Nếu bát hương quá nhiều chân hương cũ, hương mới khó cắm thẳng, đó là dấu hiệu nên rút bớt chân hương vào dịp thích hợp theo nếp nhà.
Vái sau khi cắm và chờ hương tàn
Cắm xong, lùi lại một bước, vái thêm theo nếp nhà. Sau đó chờ hương cháy. Ngày thường không nhất thiết đứng chờ tới khi tàn, nhưng nên có người ở nhà trong thời gian hương cháy. Ngày lễ, cả nhà thường chờ hương tàn khoảng một nửa hoặc hết rồi mới hạ lễ.
Trong lúc chờ, nên mở cửa cho thông gió, nhất là trong căn hộ kín.
Khi nào có thể dập hương
Nhiều người cho rằng không được dập hương, phải để cháy hết. Trên thực tế, có những lúc cần dập: phải ra khỏi nhà gấp, có trẻ nhỏ chạy quanh, hương đổ ra ngoài bát. Lúc đó có thể dập bằng cách ấn nhẹ đầu hương xuống lớp tro trong bát hương, hoặc vào một chén cát nhỏ để riêng.
Dập hương vì an toàn không phải là thất lễ. Ông bà xưa cũng không muốn con cháu để nhà cháy chỉ vì giữ que hương.
Xử lý tàn hương rơi
Tàn hương rơi ra mặt bàn thờ, khăn trải hay sàn nhà nên được gạt vào khay hoặc bát hương sau khi nguội. Không dùng tay không nhặt tàn còn đỏ. Khăn trải bàn thờ bằng vải dễ cháy có thể thay bằng tấm lót không bắt lửa ở khu vực ngay trước bát hương.
Nếu thấy khăn trải có lỗ cháy xém, đó là dấu hiệu tàn rơi thường xuyên, nên xem lại cách cắm hương và vị trí bát hương.
Bỏng nhẹ do hương, nến
Bỏng nhẹ do chạm vào đầu hương, sáp nến khá hay gặp. Xử lý ban đầu là để vùng bỏng dưới vòi nước mát sạch khoảng mười tới hai mươi phút, không bôi kem đánh răng, nước mắm hay dầu ăn. Bỏng rộng, phồng rộp lớn, bỏng ở mặt hay ở trẻ nhỏ nên đưa đi khám.
Đây là hướng dẫn chung, không thay lời khuyên của nhân viên y tế.
Dạy con trẻ thắp hương
Trẻ nhỏ thích làm theo người lớn. Có thể cho trẻ cùng vái, cùng cắm hương khi người lớn đã châm lửa và cầm tay hướng dẫn. Trẻ từ khoảng tuổi đi học lớn hơn mới nên tự châm lửa, có người lớn đứng cạnh. Dạy trẻ không chơi với bật lửa, không nghịch tàn hương, không với tay qua ngọn nến.
Qua những lần thắp hương, trẻ cũng học được chuyện nhớ ông bà, biết ơn tổ tiên một cách tự nhiên.
Thắp hương ở căn hộ, phòng trọ
Căn hộ nhỏ, bàn thờ treo tường thường thấp, gần đầu người. Lúc này càng cần châm lửa cẩn thận, chỉ thắp một nén, mở cửa thông gió và tránh thắp hương khi đầu báo khói ở ngay trên. Phòng trọ nên hỏi chủ nhà về chuyện thắp hương trước, một số nơi không cho đốt lửa trong phòng.
Nếu không được thắp hương, có thể dùng đèn thờ điện và vái lạy bình thường.
Một số câu hỏi nhiều người băn khoăn
- Hương tắt giữa chừng có sao không? Phần lớn do hương ẩm hoặc gió; châm lại hoặc thắp nén khác là được.
- Hương cháy nhanh, cháy lệch có phải điềm gì không? Thường do gió lùa, hương bột không đều; không cần lo lắng.
- Phụ nữ đến tháng có được thắp hương không? Đây là kiêng kỵ ở một số vùng, nhiều gia đình ngày nay không còn giữ; nên theo cách nhìn của chính gia đình mình.
Thắp hương ngày lễ đông người
Ngày giỗ, ngày Tết, cả họ cùng thắp hương nên rất dễ chen lấn trước một bàn thờ nhỏ. Nên để người lớn tuổi nhất thắp trước, sau đó từng người lần lượt, không giơ hương qua đầu người khác. Có thể châm sẵn một bó nhỏ rồi chia cho từng người, tránh mỗi người tự châm làm nến tắt, bật lửa bật liên tục. Bát hương ngày đông người nhanh đầy, nên rút bớt những nén đã tàn trong ngày để nén mới có chỗ cắm thẳng.
Sau khi mọi người đã thắp, mở cửa cho khói tan và giao một người trông bàn thờ tới lúc hương tàn.
Giữ bát hương và đồ thờ sạch sẽ
Một lần thắp hương đẹp cần bát hương gọn, đồ thờ sạch. Lau bụi quanh bát hương, chân đèn, đế nến bằng khăn khô mỗi tuần. Đồ thờ bằng đồng giữ được vẻ ấm và bền nếu lau đều, không để ẩm. Ai đang tìm đồ đồng nhỏ để bày thêm hoặc thay món cũ có thể tham khảo các mẫu đồ đồng tại Thế Giới Phong Thủy, chọn kích thước vừa bàn thờ để còn khoảng trống quanh bát hương.