Chọn hoa cúng bàn thờ: loại hoa nên dùng, loại nên tránh và cách cắm cho trang nhã, bền lâu
Trả lời ngắn: Nhà nào cũng dùng được cúc vàng, sen, huệ trắng, lay ơn, đồng tiền hay hồng nhạt màu. Nên tránh hoa có gai nhọn để dựng đứng, hoa mùi quá nồng, hoa đã héo hay hoa giả bám bụi lâu ngày. Bình hoa đặt bên phải bàn thờ khi nhìn từ ngoài vào theo nếp phổ biến, đối xứng với đĩa quả, và nên thay khi hoa bắt đầu rũ cánh.
Vì sao hoa đứng trên bàn thờ
Trong nếp thờ cúng của người Việt, hoa là thứ dâng lên để tỏ lòng thành, không phải món trang trí cho đẹp mắt. Một bình hoa tươi cho thấy trong nhà có người chăm bàn thờ, có người nhớ tới ông bà, tới thần linh. Vì vậy tiêu chí đầu tiên khi chọn hoa là tươi và sạch, sau đó mới tới loại hoa, màu sắc hay giá tiền.
Nhiều gia đình lo chọn sai loại hoa sẽ “phạm”, nhưng nếu hỏi người lớn tuổi, phần đông sẽ nói giống nhau: hoa nào tươi, thơm nhẹ, có ý nghĩa tốt và nhà mình mua được thì đều dâng được. Thứ thật sự làm bàn thờ kém trang nghiêm là bình hoa héo rũ, nước đục, lá úng để cả tuần không ai thay.
Các loại hoa dễ dùng quanh năm
Có một nhóm hoa gần như nhà nào cũng dùng, vì bền, dễ mua và mang ý nghĩa rõ ràng:
- Hoa cúc vàng, cúc trắng: bền nhất trong các loại hoa cúng, có thể giữ năm bảy ngày nếu thay nước đều. Cúc vàng gợi sự trường thọ, cúc trắng thanh khiết.
- Hoa sen: gắn với nhà Phật, thường dùng ở bàn thờ Phật và ngày rằm. Sen tàn nhanh, thường chỉ hai ba ngày.
- Hoa huệ trắng: thơm, thanh, hợp bàn thờ gia tiên. Mùi khá nồng nên phòng nhỏ chỉ cần vài cành.
- Hoa lay ơn: cành dài, dáng thẳng, hợp bàn thờ cao và ngày lễ lớn.
- Hoa đồng tiền, hoa hồng nhạt màu: nhiều nhà dùng cho ban Thần Tài, ngày khai trương, tân gia.
Hoa theo từng ban thờ
Cùng một nhà nhưng mỗi ban thờ có thể chọn hoa hơi khác nhau. Bàn thờ Phật thường dùng sen, huệ, cúc trắng, màu nhẹ và thanh. Bàn thờ gia tiên dùng cúc, huệ, lay ơn, hoa theo mùa. Ban Thần Tài, Thổ Địa nhiều nhà chọn màu tươi như đồng tiền đỏ, cúc vàng, hồng phấn, vì đây là ban của việc buôn bán và mong may mắn.
Không có quy định cứng nào bắt buộc phải theo bảng trên. Nếu nhà chỉ có một bàn thờ chung, một bình cúc vàng hay huệ trắng là đủ trang nghiêm cho mọi dịp.
Những loại hoa nhiều nhà kiêng
Một vài loại hoa được nhiều gia đình kiêng đặt lên bàn thờ. Lý do phần lớn là quan niệm dân gian, có kèm một chút lý do thực tế:
- Hoa có gai nhọn dựng đứng như xương rồng: bị coi là sắc, gây cảm giác không hiền.
- Hoa có mùi quá nồng như dạ lý hương hay hoa sữa: dễ gây nhức đầu trong phòng kín.
- Hoa dại, hoa không rõ tên hái ven đường: sợ có sâu bọ, có nhựa độc.
- Hoa giả bằng nhựa, vải: không bị cấm, nhưng nếu dùng thì phải lau bụi thường xuyên, bám bụi lâu là kém trang nghiêm hơn cả hoa héo.
Hoa hồng có gai thì nhiều nhà vẫn dùng, chỉ cần tỉa gai trước khi cắm cho an toàn khi lau dọn.
Màu sắc nên chọn
Màu được ưa nhất trên bàn thờ là vàng, trắng, hồng nhạt và đỏ tươi vừa phải. Màu tím đậm, màu đen hay hoa nhuộm màu lạ ít được chọn, vì cảm giác buồn hoặc không tự nhiên. Ngày giỗ nhiều nhà chọn tông trắng, vàng; ngày Tết, khai trương thì thêm đỏ, hồng cho tươi vui.
Nếu phân vân, cứ chọn một màu chủ đạo cho cả bình. Bình hoa một màu bao giờ cũng gọn mắt hơn bình pha năm sáu màu trên một bàn thờ nhỏ.
Số cành và chiều cao bình hoa
Dân gian hay chọn số cành lẻ như ba, năm, bảy, chín, vì số lẻ được coi là số dương, sinh sôi. Đây là thói quen chứ không phải luật, nhà nào cắm số chẵn cũng không sao. Điều nên chú ý hơn là chiều cao: bình hoa không nên cao vượt bát hương quá nhiều, không che ảnh thờ, bài vị, và không chạm lên mái hay đèn.
Với bàn thờ treo tường nhỏ, một bình hoa thấp ba cành là vừa. Bàn thờ lớn ở nhà thờ họ thì dùng bình cao, cành lay ơn hay cúc đại cho cân.
Đặt bình hoa ở đâu
Nếp phổ biến là “đông bình tây quả”: bình hoa bên đông, đĩa quả bên tây. Vì hướng bàn thờ mỗi nhà khác nhau, nhiều người hiểu đơn giản là nhìn từ ngoài vào thì bình hoa bên phải, đĩa quả bên trái. Có vùng làm ngược lại, có nhà đặt hai bình hoa đối xứng hai bên.
Không cần căng thẳng chuyện trái phải. Quan trọng là bình hoa đặt vững, không sát mép bàn thờ, không gần ngọn nến hay chân hương đang cháy để cánh hoa khô không bén lửa.
Chuẩn bị hoa trước khi cắm
Hoa mua về đừng cắm ngay. Nên tháo dây buộc, tuốt bỏ lá nằm dưới mực nước, vì lá ngâm nước là nguồn thối nhanh nhất. Cắt chéo gốc dưới vòi nước chảy hoặc trong chậu nước để mạch hút nước không bị bọt khí chặn. Với cúc, có thể đập dập nhẹ đầu gốc cứng; với sen, nhiều người bơm nước vào cuống hoặc gói búp lại cho đến lúc cắm.
Sau đó ngâm hoa trong xô nước sạch, nơi mát, khoảng một hai tiếng cho hoa uống no nước rồi mới cắm vào bình.
Chọn bình cắm hoa
Bình gốm, bình sứ, bình đồng đều dùng được. Bình miệng hẹp giữ cành đứng thẳng, ít phải xếp; bình miệng rộng cần nhiều hoa mới đầy. Bình đồng đẹp và nặng, khó đổ, nhưng nên rửa sạch, lau khô sau mỗi lần thay hoa để không lên mốc xanh. Bình thủy tinh dễ nhìn thấy nước đục, giúp nhớ thay nước đúng lúc.
Bàn thờ cao, có trẻ nhỏ hay vật nuôi trong nhà thì nên chọn bình đáy rộng, nặng, để khó bị gạt đổ khi lau dọn.
Hoa cho ban thờ ngoài trời và ban Thần Tài dưới đất
Bàn thờ thiên ngoài hiên, ban Thần Tài đặt dưới đất gần cửa ra vào thường chịu gió, nắng và bụi. Ở đây nên chọn hoa bền như cúc, đồng tiền, cắm bình nhỏ, chặt gốc. Hoa ngoài trời héo nhanh hơn, vì vậy cần kiểm tra mỗi sáng.
Ban Thần Tài ở cửa hàng có người qua lại, bình hoa nên đặt sát vách trong, tránh chân khách đá phải.
Những lỗi hay gặp khi cắm hoa thờ
- Để lá ngập nước, nước đục chỉ sau một ngày.
- Cắm quá nhiều hoa vào bình nhỏ, cành chen nhau, hoa nhanh héo.
- Đặt bình sát nến, sát bóng đèn nóng.
- Để hoa héo nhiều ngày vì nghĩ “chưa tới ngày rằm thì chưa thay”.
- Xịt nước hoa, xịt thơm vào hoa thờ cho “thơm lâu” làm hoa nhanh rũ và mùi gắt.
Khi nào nên thay hoa
Không có số ngày cố định. Cứ thấy cánh rũ, mép cánh thâm, nước đục hoặc có mùi là thay. Thông thường cúc giữ được năm bảy ngày, huệ ba bốn ngày, sen hai ba ngày. Nhiều nhà thay hoa vào ngày rằm, mùng một và bỏ qua giữa tháng; như vậy cũng được, miễn là trong lúc chờ đã bỏ bớt những cành héo.
Hoa thay ra nên bỏ vào thùng rác hữu cơ hoặc ủ làm phân, không cần đốt hay thả sông.
Tiết kiệm khi mua hoa cúng
Hoa ngày rằm, mùng một và ngày Tết thường đắt hơn ngày thường. Nhà muốn tiết kiệm có thể mua sớm một hai ngày, chọn hoa còn búp, ngâm nước mát để tới đúng ngày hoa vừa nở. Cúc, lay ơn chịu được cách này tốt, sen thì không.
Một cách khác là trồng vài chậu cúc, chậu hoa nhỏ ở ban công, cắt dâng khi cần. Hoa nhà trồng tuy nhỏ nhưng tươi và rất có ý.
Bình hoa và những món bày cùng trên bàn thờ
Bàn thờ đẹp là bàn thờ cân và gọn: bát hương ở giữa, hai bên là hoa và quả, phía trước là chén nước, đèn hoặc nến. Ngoài hoa tươi, nhiều nhà bày thêm tượng Phật, tượng Quan Âm nhỏ hoặc vật phẩm theo nếp riêng. Muốn xem các mẫu tượng Phật, tượng Quan Âm để bày cho trang nghiêm, có thể tham khảo các mẫu tượng Quan Âm tại Thế Giới Phong Thủy, chọn kích thước vừa với bàn thờ nhà mình để hoa và quả vẫn còn chỗ.