Mâm cúng chay đặt sẵn hay tự nấu: chọn nơi bán, hỏi những gì và chuẩn bị trước một ngày cho gọn
Trả lời ngắn: Đặt mâm sẵn hợp nhà bận, ít người, hoặc cần mâm đẹp cho ngày giỗ đông khách; tự nấu hợp khi có thời gian và muốn giữ vị nhà. Khi đặt, chọn nơi có địa chỉ rõ, hỏi thành phần, có kiêng ngũ vị tân không, giờ giao, cách bảo quản. Khi nhận, kiểm tra mùi, màu, nhiệt độ món, hâm lại món nóng trước khi dâng.
Vì sao nhiều nhà đặt mâm cúng sẵn
Cuộc sống bận rộn khiến nhiều gia đình không còn đủ thời gian nấu mâm chay năm bảy món vào sáng ngày rằm hay ngày giỗ. Nhà ít người, nấu mâm lớn lại thừa. Người già không còn sức đứng bếp lâu. Dịch vụ mâm cúng đặt sẵn ra đời để giải quyết những chuyện này.
Đặt mâm không phải là thiếu lòng thành. Lòng thành nằm ở việc chăm bàn thờ, dâng cúng đúng giờ, khấn vái tưởng nhớ.
Ưu và nhược của đặt sẵn
| Đặt sẵn | Tự nấu | |
|---|---|---|
| Thời gian | Tiết kiệm nhiều | Tốn một hai giờ, ngày giỗ có thể cả buổi |
| Hình thức | Thường đẹp, đồng đều | Tùy tay nghề người nấu |
| Vị | Vị chung, không phải vị nhà | Giữ được vị nhà, khẩu vị người thân |
| Kiểm soát nguyên liệu | Phụ thuộc nơi bán | Tự chọn, tự kiểm |
| Chi phí | Thường cao hơn tự nấu | Thấp hơn nếu biết tính lượng |
Nhiều gia đình kết hợp: đặt một phần món khó, tự nấu canh, món kho, chè.
Chọn nơi bán
Nên chọn nơi có địa chỉ cụ thể, có bếp rõ ràng, nhiều người quen đã đặt và hài lòng. Nơi bán qua mạng nên có trang thông tin rõ, số điện thoại liên hệ, hình ảnh món thật chứ không chỉ ảnh mạng. Tránh nơi giá rẻ bất thường so với số món, vì nguyên liệu chay ngon cũng không rẻ.
Lần đầu đặt, có thể đặt mâm nhỏ ngày rằm để thử trước khi đặt mâm lớn ngày giỗ.
Những câu nên hỏi khi đặt
- Mâm gồm những món gì, mỗi món làm từ nguyên liệu gì?
- Có kiêng ngũ vị tân không? Có dùng trứng, sữa không?
- Món giả mặn làm từ gì, mua sẵn hay tự làm?
- Món nấu lúc mấy giờ, giao lúc mấy giờ?
- Có kèm bát đĩa, mâm hay giao hộp? Có phải trả lại đồ không?
- Nếu món có vấn đề thì xử lý thế nào?
Nơi bán uy tín thường trả lời rõ ràng, không né tránh.
Ghi rõ yêu cầu theo nếp nhà
Mỗi nhà có nếp riêng: ban Phật cần mâm riêng không ngũ vị tân, ban gia tiên có thể dùng hành phi; nhà có người dị ứng đậu phộng; người già cần món mềm. Ghi rõ những yêu cầu này khi đặt, tốt nhất bằng tin nhắn để có thể xem lại.
Nên đặt trước ít nhất một hai ngày, ngày rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy nên đặt sớm hơn vì đông khách.
Kiểm tra khi nhận mâm
- Món còn ấm hay đã nguội hẳn, có được giữ lạnh nếu giao xa.
- Ngửi từng món, không có mùi chua, mùi thiu.
- Nhìn màu: không có món màu đỏ, hồng sặc sỡ khác thường.
- Đếm đủ số món như đã đặt.
- Hộp đựng sạch, kín, không rò rỉ.
Có vấn đề thì báo ngay cho nơi bán, chụp ảnh lại, không cố dùng món đã có dấu hiệu hỏng.
Hâm lại và bày mâm
Món giao tới thường đã nguội một phần. Canh, món kho nên đun lại cho sôi; món chiên nướng lại trong lò hoặc chảo khô cho giòn; xôi hấp lại cho dẻo. Sau đó chuyển sang bát đĩa của nhà, bày lên mâm. Không đặt nguyên hộp nhựa lên bàn thờ.
Bày bằng bát đĩa nhà mình cũng giúp mâm đặt sẵn có thêm hơi ấm gia đình.
Tự nấu: chuẩn bị trước một ngày
Nếu tự nấu, việc chuẩn bị từ hôm trước quyết định buổi sáng có nhẹ nhàng hay không:
- Lên thực đơn, kiểm tra tủ gia vị, đi chợ đồ khô.
- Nấu nước dùng, món kho, chè, cất tủ lạnh.
- Ngâm nếp, đậu; sơ chế rau củ, để hộp kín ngăn mát.
- Lau dọn bàn thờ, chuẩn bị hoa, quả, hương, nến.
- Chuẩn bị sẵn bát đĩa, mâm để sáng ra chỉ việc bày.
Sáng hôm sau chỉ còn đồ xôi, nấu canh, xào, chiên là kịp giờ cúng.
Kết hợp: đặt một phần, nấu một phần
Cách nhiều nhà chọn là đặt những món tốn công như nem chay, giò chay, chả chay, món tạo hình; tự nấu canh, món kho, chè, xôi. Như vậy vừa giảm tải, vừa giữ được vị nhà ở những món chính. Món đặt về cũng dễ kiểm soát hơn vì ít món.
Ngày giỗ đông khách, có thể đặt thêm mâm cho khách, còn mâm dâng cúng thì tự nấu.
Tính chi phí hợp lý
So sánh chi phí đặt mâm với tự nấu cần tính cả thời gian, công sức và lượng thức ăn thừa. Với nhà ít người, đặt mâm nhỏ có khi rẻ hơn tự nấu mâm lớn rồi bỏ phí. Với ngày giỗ nhiều mâm, tự nấu thường tiết kiệm hơn nếu có người giúp.
Không cần chọn mâm đắt nhất. Mâm vừa đủ, sạch, ngon là trọn lễ.
An toàn thực phẩm với mâm đặt sẵn
Mâm chay đặt sẵn đi đường xa, để lâu trong hộp kín, nhất là mùa nóng, có nguy cơ hỏng. Nên hẹn giờ giao sát giờ cúng, cất ngay vào tủ lạnh nếu chưa dùng, hâm lại cho sôi trước khi ăn. Món có nước cốt dừa, đậu hũ, nấm cần chú ý đặc biệt.
Người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai trong nhà nên được ăn phần đã hâm kỹ.
Ghi lại để lần sau
Sau mỗi lần đặt, ghi lại nơi đặt, món nào ngon, món nào không hợp, giá bao nhiêu. Lần sau đặt sẽ nhanh và chuẩn hơn. Nếu tự nấu, ghi lại thực đơn, lượng nguyên liệu, thời gian làm. Những ghi chép này rất có ích cho người làm giỗ năm sau trong nhà.
Nếp nhà được giữ không chỉ bằng ký ức mà cả bằng những ghi chép nhỏ như vậy.
Khi nhà ở xa, đặt mâm cho bố mẹ ở quê
Nhiều người con sống xa nhà đặt mâm cúng giao tới cho bố mẹ ở quê vào ngày rằm, ngày giỗ, để bố mẹ đỡ vất vả. Cách này rất thiết thực, nhưng nên hỏi trước nếp của bố mẹ: có kiêng ngũ vị tân không, ban thờ nào cần mâm chay, ai nhận hàng. Gọi điện báo trước giờ giao, nhờ người nhà kiểm tra món khi nhận và hâm lại cho bố mẹ.
Kèm theo mâm, một cuộc gọi video lúc thắp hương giúp người con ở xa vẫn cùng tham dự lễ với gia đình.
Lòng thành không nằm ở chỗ ai nấu
Có người băn khoăn mâm đặt sẵn có “đủ lễ” không. Theo cách nhìn của nhiều người lớn tuổi, điều ông bà mong là con cháu nhớ ngày, quây quần, giữ bàn thờ sạch đẹp. Mâm tự nấu hay đặt sẵn đều có thể dâng với lòng thành như nhau.
Chỉ cần đừng để mâm đặt sẵn thành cách “làm cho xong”, mà vẫn dành thời gian khấn vái, tưởng nhớ.
Mâm chay và bàn thờ trang nghiêm
Dù đặt hay tự nấu, mâm cúng đặt trên bàn thờ sạch, có hoa tươi, quả, hương, nến là đã trang nghiêm. Nhiều gia đình đặt thêm tượng Phật Di Lặc hay tượng Quan Âm nhỏ ở ban Phật; ai muốn chọn có thể xem các mẫu tượng Phật, Di Lặc tại Thế Giới Phong Thủy, chọn kích thước vừa ban thờ để mâm cúng vẫn có chỗ đặt.