Món chay giả mặn: có nên dùng trên mâm cúng, chọn mua thế nào cho an toàn và cách tự làm đơn giản
Trả lời ngắn: Món chay giả mặn dùng trên mâm cúng được, nhiều chùa và gia đình vẫn dùng, nhưng có người cho rằng nên tránh để giữ tâm thanh tịnh. Nếu dùng, chọn loại có nhãn mác, thành phần rõ, không phẩm màu sặc sỡ, và không đặt cả mâm toàn món giả mặn. Món tự làm từ tàu hũ ky, mì căn, nấm vừa an toàn vừa kiểm soát được gia vị.
Món chay giả mặn là gì
Món chay giả mặn là món làm từ nguyên liệu thực vật nhưng tạo hình, màu sắc và đôi khi cả mùi vị giống món mặn: giò chay, chả lụa chay, gà quay chay, sườn non chay, tôm chay. Nguyên liệu thường là tàu hũ ky (váng đậu), mì căn (gluten lúa mì), đậu hũ, nấm, bột năng, khoai môn.
Những món này giúp mâm chay trông giống mâm cỗ quen thuộc, dễ được khách không ăn chay chấp nhận.
Hai quan điểm về món giả mặn trên mâm cúng
Một quan điểm cho rằng ăn chay là để giữ tâm thanh tịnh, không khởi ý tưởng tới món mặn; món chay mà mang tên gà, cá, tôm thì vẫn gợi tâm niệm sát sinh, nên tránh, nhất là trên ban Phật. Quan điểm khác thì cho rằng đó chỉ là cách chế biến giúp người mới ăn chay dễ tiếp nhận, miễn nguyên liệu là thực vật thì không sao.
Không có quy định chung. Mỗi gia đình, mỗi chùa có thể chọn cách khác nhau. Nếu nhà có người lớn tu tập theo một truyền thống cụ thể, nên hỏi ý họ.
Cách dung hòa
Một cách dung hòa nhiều nhà chọn: ban Phật dâng món chay giản dị như xôi, chè, rau củ, đậu hũ; mâm đãi khách mới có thêm món giả mặn. Hoặc gọi tên món theo nguyên liệu thay vì tên món mặn, ví dụ “cuốn tàu hũ ky nấm” thay vì “giò chay”.
Như vậy vừa giữ ý thanh tịnh ở ban thờ, vừa có món dễ ăn cho khách.
Rủi ro của món chay làm sẵn kém chất lượng
Món chay giả mặn bán sẵn rất đa dạng, chất lượng không đều. Một số sản phẩm có thể dùng phẩm màu, chất tạo mùi, hàn the, chất bảo quản quá mức, hoặc làm ở cơ sở không đảm bảo vệ sinh. Cũng có trường hợp sản phẩm gọi là chay nhưng lẫn thành phần từ động vật như trứng, sữa, mỡ.
Vì vậy khi mua, nên chọn kỹ, không chỉ nhìn giá rẻ hay màu đẹp.
Đọc nhãn khi mua
- Có tên cơ sở sản xuất, địa chỉ, ngày sản xuất, hạn dùng.
- Danh sách thành phần rõ ràng: đậu nành, gluten, nấm, bột năng, gia vị.
- Xem có ghi trứng, sữa, mỡ hay thành phần động vật không, nếu nhà ăn chay thuần.
- Có ghi điều kiện bảo quản: ngăn mát, ngăn đá.
- Tránh sản phẩm màu đỏ, hồng sặc sỡ khác thường, mùi hắc.
Sản phẩm không nhãn, bán rời ở chợ thì nên mua ở chỗ quen, hỏi rõ người làm.
Bảo quản món chay làm sẵn
Món chay làm sẵn cũng là thực phẩm chế biến, dễ hỏng như món mặn. Giò chay, chả chay để ngăn mát dùng trong vài ngày theo hướng dẫn trên bao bì, đã mở gói thì dùng sớm. Món chiên sẵn như gà chay, sườn chay nên hâm lại hoặc chiên lại trước khi bày. Không để ngoài trời nóng nhiều giờ.
Thấy nhớt, chua, mùi lạ thì bỏ, không tiếc.
Tự làm giò chay tàu hũ ky đơn giản
Giò chay tự làm khá đơn giản: tàu hũ ky ngâm mềm, xé nhỏ, trộn với nấm hương băm, chút tiêu, nước tương, dầu, một ít bột năng. Trải lá chuối, xếp hỗn hợp, cuộn chặt thành khối tròn, buộc dây, hấp khoảng ba bốn mươi phút. Để nguội hẳn rồi mới cắt, giò sẽ chắc và đẹp.
Giò chay tự làm không có phẩm màu, gia vị vừa miệng, giữ trong ngăn mát được vài ngày.
Tự làm chả nấm chiên
Nấm rơm hoặc nấm đùi gà băm nhỏ, đậu hũ bóp nát, trộn với một ít bột năng, tiêu, nước tương, rau thơm. Nặn miếng dẹt, chiên vàng hai mặt. Món này đậm vị, thơm, khách quen ăn mặn cũng dễ ăn. Có thể thêm cà rốt băm cho đẹp màu.
Chả nấm chiên làm trước một ngày, cất ngăn mát, sáng hôm cúng chiên lại cho giòn.
Mì căn: nguyên liệu dai như thịt
Mì căn làm từ gluten lúa mì, có độ dai, thấm gia vị tốt, dùng làm “sườn chay”, “thịt kho chay”. Mua mì căn ở cửa hàng đồ chay có nhãn, luộc qua, vắt ráo trước khi chế biến. Người dị ứng gluten hoặc có bệnh lý liên quan cần tránh.
Kho mì căn với nước dừa, nước tương, tiêu là món đậm đà, hợp mâm cỗ chay ngày giỗ.
Mâm chay không cần toàn món giả mặn
Một mâm chay đẹp không nhất thiết phải giống mâm mặn. Món rau củ luộc, canh rau, đậu hũ sốt, xôi đậu, chè vẫn là những món dâng cúng giản dị và trang trọng. Món giả mặn nên chỉ là một hai món điểm xuyết, không phải cả mâm.
Mâm chay toàn món giả mặn chiên rán còn dễ gây ngán, nhiều dầu mỡ, không tốt cho người lớn tuổi.
Món giả mặn và dinh dưỡng
Món giả mặn thường nhiều dầu, muối, bột. Ăn thỉnh thoảng không sao, nhưng người ăn chay trường không nên dựa vào món làm sẵn làm nguồn đạm chính. Đậu, đậu hũ, các loại hạt, nấm tươi vẫn là nguồn đạm tốt hơn.
Người có bệnh huyết áp, thận nên hạn chế món chay chế biến sẵn có nhiều muối.
Gọi tên món trên mâm cúng
Khi khấn hay giới thiệu món với khách, nhiều gia đình gọi theo nguyên liệu: “cuốn tàu hũ ky”, “chả nấm”, “mì căn kho” thay vì “giò chay”, “thịt kho chay”. Đây là cách nhẹ nhàng giữ ý thanh tịnh mà không cần bàn luận nhiều.
Với trẻ nhỏ, gọi tên món theo nguyên liệu cũng giúp trẻ hiểu món ăn làm từ gì.
Khi đặt mua cả mâm chay có món giả mặn
Nếu đặt mâm chay trọn gói, hỏi rõ món nào là giả mặn, làm từ gì, có kiêng ngũ vị tân không, giao lúc mấy giờ. Yêu cầu phần ban Phật làm riêng món giản dị nếu nhà muốn. Kiểm tra món khi nhận, ngửi thử, nhìn màu trước khi bày.
Nơi bán có tâm thường sẵn lòng trả lời và điều chỉnh theo nếp nhà.
Lưu ý cho người dị ứng
Món giả mặn có thể chứa đậu nành, gluten, đậu phộng, mè, đều là những chất gây dị ứng phổ biến. Khi đãi khách, nếu biết có người dị ứng, nên ghi chú món nào có thành phần đó, hoặc làm riêng một hai món an toàn cho họ.
Trẻ nhỏ ăn món mới lần đầu nên cho ăn ít để theo dõi.
Tàu hũ ky, mì căn mua ở đâu và chọn thế nào
Tàu hũ ky dạng tấm hoặc dạng cuộn bán ở chợ, cửa hàng đồ chay, siêu thị. Chọn loại màu vàng nhạt tự nhiên, mùi đậu nành thơm, không có mùi dầu ôi, không vụn nát. Mì căn tươi nên mua trong ngày, cất ngăn mát; mì căn khô ngâm nước cho nở trước khi dùng. Bảo quản tàu hũ ky khô trong hộp kín, chỗ khô ráo.
Hai nguyên liệu này là nền của hầu hết món giả mặn tự làm, nắm được cách chọn là nấu được nhiều món.
Mâm cúng giản dị mà trọn ý
Dù chọn món giả mặn hay không, mâm cúng chay vẫn trọn ý khi món sạch, bày gọn, bàn thờ thơm sạch. Ban Phật trang nghiêm với tượng, hoa, nước; ban gia tiên với mâm cơm và hương. Nhà nào muốn bày thêm một pho tượng Phật nhỏ trên ban thờ có thể tham khảo các mẫu tượng tại Thế Giới Phong Thủy, chọn chất liệu và cỡ hợp với ban thờ nhà mình.